Zerrspiegel [ Search ] [ Index ] [ Edit ] [ About ]

هجري ۱۲۱۸ سنه دن ۱۲۴۳ سنه يه کبي قافقاس دا واقع اولان بير قاچ تاريخي حادثه لر

Description

Институт Рукописей Национальной Академии Наук Азербайджана

Д-350/10327

Автор: Мирза Бахыш Надим

Язык: азербайджанский

Categories

Азербайджан Акуша Аллах Аристотель Астрахань Афросиаб Баку Барон Бахтиярцы Буйнак Верблюд Вино Военное дело Восточные слова Ганбай-бек Гасым-бек Генерал Географические названия Грузия Гянджа Дагестан Дербенд Джавад-хан Гянджинский Джафар-Кули-ага Джафар-Кули-хан Европеец Еда и напитки Ермолов Земледелие и ирригация Индия Ирак Иран Ислам История Казак Карабаг Карадаг Каракайтаг Караул Кафир Комендант Конфессиональные группы Коран Крепость Кумык Куткашен Кызылбаш Лезгин Логман Лошадь Мадатов Мелик Махмуд Мир-Гасан-хан Мирза Мухаммед Хусейн Мугань Мустафа Хаджи Джафар-бек Мустафа-хан Мусульманин Мухаммед-хан Наместник Неверный Осман Офицер Оценка Падишах Политика Полковник Посол Принц Профессиональные группы Пушка Религия Родина Ружье Русский Рустам-Зал Сабля Сальян Самооценка Сарбаз Семен Саркис Скот Скотоводство Солдат Солома Сулейман Султан Табасаран Тегеран Темница Тифлис Транспорт Туркмен Фауна Флора Хашим-хан Шах Шейхали-хан Кубинский Шеки Ширван Эриван Этнические и племенные группы Ячмень امرعلي اوغلي محمد بتخانه ترخون سردار سميون بکزاده عادل اسم يارملو کفن

Editor

Sh.M./M.M.

Text

ميرزا بخش نادم

کليات

هجري ۱۲۱۸ سنه دن ۱۲۴۳ سنه يه کبي

قافقاس دا واقع اولان بير قاچ تاريخي حادثه لر

قسمت اول

يخشليق باشي گوتورمز يوز ايله انسانه

مثل اولولار البته دوگول افسانه

اعتبار ايلمه چرخ فلک دورانه

ظلم نن آباد اولان آخر اولور ويرانه

قالمادي شاه سليمانه جميع سلطانه

دور بر نقل قضا و قدرين قيلدي ظهور

کمي تختدن دوشره کمسيه ده ويره امور

نجه کيم سابق ايام ده عادت <...>

کوش عرض دوته ل نيچه حکايت مشهور

بو حکايت قالا موندان صوره کيم نشانه

اولا چکدي چوپوخدور که سردار ايران

سالدي اطرافه نظر کيم ايده تفليس مکان

دوشدي اوردوي جار تا جميع داغستان

تيتره دي نوخو و گنجه قراباغ و شيروان

نه بلا دور بو بلا نازل اولوب ايرانه

يازدي هر جانه نامه گل اولون تابع شاه

بيله سوز <...> کلاه

پادشاه خدمتنه اولميه سوز روي سياه

کيمي باش اوسته ديوب کيمي اللهه پناه

روس تاريخ ده دوگول غالب اول مسلمانه

ابتدا گنجه يه تکليف که اي خان جواد

امرمه ايتسون عمل حاصل اولور جمله مراد

اوزوه حين خزايين قلورام شهرون آباد

اولکه لر ايلميشم کون فيکون و برباد

اوستوه چکديرورم لشکر توپ توپخانه

يازيلوب ناميه چون که نه دور اي اهل فرنگ

واي حالووه توپراق گوزوه باشووه سنگ

که سنونلن من اگر ايلمسم عازم جنگ

بير مسلمان منه گر اولميه بو گونده کومک

گنه تابع دوگولم قوم فرنگستانه

بو خبر عرض اولونوب خدمتنه اولدي غضب

توپ توپخانيه سالداتي ايدون حاضر شب

دوگلدي جنگ طبل من ايديرم گنجه طلب

اسرمش نر کيبي باش وورمقدن سندي خطب

گنجه ماليڭ اسيريلن توکه گورجستانه

عزم راه ايلديلر گنجه يه تعيين سفر

سالدي دعوا قراوول کيچدي نيچه خوف و خطر

نقش بد گتديگجه اولمادي نصرته اثر

توپ قومباره سسيندن يتوب افلاکه خبر

آچيلوب دريچه لر چيخدي ملک سيرانه

خلاصه عيد شب سوم دي آلندي قالا

خلقي چوق آزقوندي اولدي مسلط بو بلا

اولدي مرحوم جواد خان تالانوب نقره طلا

غير بي عصمت ليگ اولدي الي حوله ولا

در ديوار کوچه دوندي تمام آل قانه

ساکن گنجه اولوب ايلديلر فکر روان

ايروان دوشسه اله هيچ بيزيم دور طهران

قبه دربند ولي بادکوبه هم ساليان

جمله آذربايجان هم عراق و هندوستان

بو خبر گيتدي صريح شاه بابا خاقانه

اولدي جعفر قلي خان معرکيه چون داخل

اوزي بير نره ً شير تدبيري عقل کامل

ايتديلر عزم روان قلعه يه چون مقابل

ملک الموتلره امر ايلدي عزراﺌيل

قبض روح وقتي گلوب حاضر اولون مردانه

گلدي شاهزاده ً شاهي کومک محمد خان

نيچه مين اهل عراق نيچه بهادر ترکمان

بختياري قراچوخا ايله سرباز همان

توپه تاب ايتمه دي بير لحظه هم اولدي ويران

کوه لر مسکن ايدوب قاچدي هره بر يانه

نقل شرينه کيدک دوشدي نيچه کرّه سواش

کسلوب قالدي جسد توپ يرينه اوينادي باش

شيشه اسلامه کرکدور اوله بو قوم ده داش

برق لامع کيمي صحرايه توکوب مثل آتش

کشتي اسلامي کرکدور که دوشه طوفانه

کيتدي شاهزاده ً شاهي قايدوب کلدي روس

دوکلور ناي نقاره ايله شاديانه کوس

بو حنا اوزکه حنادور اوخنور خلقه نفوس

چرخ دوّال چکيبدور کورنور غير خصوص

بيله آتش توکنون حکمي يتر ليسانه

مصلحت مصطفى خان ايله اولوب سازش حال

ملک بادکوبه ده مسکن دوتسون تا يرانال

قبّه دربند شکي هم قراباغ ويره ذوال

هيچ بير کمسندن ايتميلر سورقي سوال

جمله تابع اولالر امر اولنان فرمانه

لشکرين چکدي قلوب شهر صباحي منزل

بندلري <...> ايله ديوان عادل

يتمدي مطلبنه سوندي چراغ محفل

وعده ً وقت تمام اولميشدي الحاصل

دولدروب دور فلک ويردي اجل پيمانه

نيچه پولکونک افسر نيچه سرجام ميار

اشرفي ويردي يوموب آغزني خان عيار

خوش مثلدور که کرک هر ايشينده پرکار

بولنوب دوتدوقي آخرده اونون هر نه کوار

دوسته يالاني ويروب دوغري سوزي دوشمانه

مهر جان مکر پوزار رونقني کلزارون

آرتره محنتني بلبل دل افکارون

عَلَم خسرو خاور طلب ايلر <...>

گلدي شيروانه او گونده يرانال بارون

سالدي دوران فلک فتنه سيني جاهانه

اوّلي ميرزا محمد حسين عيار

بلدي بر شدّ دوتار چرخ جفاي قدار

تاريخون اخباريله کوج تاپاجاقدور بونلار

سرّ مخفي لريني آچدي عيوب ستار

غرضي <...> کرکدور کيم اولا بتخانه

سانمه عالم جمع اوله پوزيله تقدير قضا

بو دا اول قصه کمندور اوخنور روز جرا

اوخشنور بر برينه ايکيسي چون مثل هزا

امرعلي اوغلي محمد سالدي اورتايه نزا

آچدي سرّين کشينون سالدي هامي بايانه

دوطلب گلدي قرض کيم سميون بکزاده

ساله ششتاره کله حربه فلک نرّاده

مرحبا هم سنه بو درس ويرن اوستاده

اوزي اوز باشنه جان ورمزيدي جلاده

سن قبول ايلمدون کتدي <...> بهانه

چکدي بر فکر که سرخاي خانيله اولدي قوم

يا داغستان اولاجاقدور بنه مسکن يا روم

بلورم دوتدقيم ايشلر آخري اولور معلوم

دونه جکدور بيله دوران باتاجاق طالع شوم

هيچ کسنک شمعي يانوب شعله سي يتموب دانه

ساقيا توک قدحه باده ً کلکون شراب

يرنال مده دودان دانشاق قلدي جواب

دوشدي اول يرده که نادر قلوب ايراني خراب

عزم داغستان ايچون لشکريني قلدي حساب

کور نه ايشلر دوتاجاقدور قوجا داغستانه

بو تماشايه چيقار زهره ً سيار زهل

کيم بو قومون اولاجاقدور بيلوروک مشکلي حل

استرم يتميه بندن سيزه بر غير خلل

هر طرف نامه يازوب ايتمدي بر کمسه عمل

ووردي اول تپکين ملک تاباسارانه

امر سردار ايلدي يري يرانال ساقي

استرم سندن ياشچي ايله قره قيطاقي

قموقي قاضني ترخوني هم بويناقي

عادل اسم کرک پادشاهون دوستاقي

بويني زنجيرلي گيده قزلارا حاجترخانه

بو خبر امر اولونوب يريدي اول مثل پلنگ

<...> سالدي عجب باشلادي شيرانه بجنگ

بر مصاف اولدي که اصلا نه کوروب قوم فرنگ

بو تماشايه چيخوب جمله ً درياي نهنگ

آفرين آفرين صد بو ايکي نرمانه

جنگ جزوي اويدي بر کيجه ويردي شبخون

اول قدر قان توکولوب دشتي بوياندي کلکون

عادل اسم که کوردي دونه جکدور گردون

نيجه اسکندردن قاچدي او وقت افلاطون

اولدي پرواز قناد اوچدي آوارستانه

نيچه شاهي نيچه شهزاده نيچه سرداران

کلدي بو يرده قلوب جمله ً ايراني ويران

اولدي اسلامه که ثابت دونه جکدور دوران

اول قدر چکميه کيم راًيه کله داغستان

او ده لزکي اولا پاپونچي تيکر شيطانه

دُره آقوش دا دوشدي سواش مزبوت

کلدي جعفر قلي آقا ايله ملک محمود

لشکر شکي شروان قراباغ موجود

قلدلر دوشمني هنگام ايچره خون آلود

اولدي او کونده که دعوا گنه رستم يانه

هايخروب سنگره سلداتي يرتدي مده دو

کستروب هر هنرين کيم بمنازل ديد و

دال شمشيره چکوب وردي تمام اسبه جلو

گرچه بو سنکر آلنماسه اگر يارملو

کوندرور <...> سالور رزي زندانه

ير به يردن يريدي سنکره سلدات قزاق

قولي چرماقلو ياخا باش آچوق يالين آياق

نه قدر قشقرشوب واله ورروک کلمه قوناق

لزکي تاب ايلمدي چخدي يريندن بيداق

تازي آلماز قاچاقين مثل دونوب جيرانه

يقلوب آقوشه اهلي جميع قادي منقوش

بو بزيم حالمزي ايليه جکدور ناخوش

نه علاج ايليه سوز شايد آچلسون سرپوش

دوشدي اورتايه نفاق مصلحت اولدي مخشوش

تازه دن چين قورلوب آند ايچلوب قرآنه

مصلحت هندي ندر گوجلينن اولماز اويون

خوش مثل دور بو مثل الده ايکن آبروسويون

نيچه منقوشله قادي کلوبن اولدي بويون

ورروک ايلده سنه بز بو قدر مال قويون

بزه چون لازمدور عزت ايدک مهمانه

اولدي آسايش <...> تدارک <...>

قالدي بو تاي خانيله ينکيه دعوام بنم

اولديقيم گونده آنادان يهر يمدور کفنم

ايکي باشدان بلورم خاک زمين دور وطنم

پادشاه عشقنه گلدوم قموقه قربانه

مختصر ساله ً تازه گنه جمع اولدي قشون

گلدي <...> قوتقاشن

بير مصاف اولدي که يولداش ايتروب يولداشين

سوي تفنکين آل آتين باقلا قولين کس باشين

قچانين قويما کيده قيطره کور يابانه

اولدي بو نقل داغستان تمام ايله <...>

دفتر شاهه يازوب قوللقين ايتدي اثبات

قالدي شيروان ايشي بکدار قمندات <...>

باشلادي مصطفي خانيله بهر طور حکايت

ضربي اول اويدي وردي شکي ساليانه

بر مجلّا يازلوب يارملووا صورت حال

بو غراداغ يريندن دوره چوخ عقل محال

نعره سندن کوتورور خوف قرض رستم زال

افراسياب <...> سيره ً شمشير دال

انس جن پير بياني کتورور ايمانه

يازدي سردار قمنداته که اي صاحب هوش

وقت اول نعره چکنده اولاسن سن خاموش

اولميا ترياکيله نسبت خربيزه فروش

مثلا دسته هونکون دوکه سن حالي بوش

الاسن مثل ارسطو يته سن لقمانه

واحد اسماعيل بک قاسم بک مصطفي خان

بو صلاح اولدي قمنداتي ايلرسن مهمان

يا دوتوب اولدره لر يا ايله سونلر پنهان

يقله اوچ کونه جن لشکر شاه شيروان

بر طرفدنده قزلباش توکله ميقانه

بر بنا ايلدلر ايلچي کيده سرداره

سميون سرکز ايده بلکه بونه بر چاره

مصطفي حاجي جعفر بک ايکيسي دوباره

دوته دامانين آياقين اوپوبن يلواره

خيلي مشکل دو بو مشکل که دونه آسانه

کنه بر غير تدارک کوره جکدور افلاک

يولا سالور قوناقين چرخ جفاي بي باک

دکسه البته که آتش ياناجاقدر خاشاک

صاحب آزار اگر بستريني ساخليه پاک

ممکن اولماز که اونون دردي يته درمانه

وقت ظهر يدي که فرقي سفري اولدي طريق

اي غلام ملازم کيمدور <...> رفيق

اونون آتلانماقينه باخدي قرا کيدي رفيق

<...> باسله طريق

<...> دوشدي يولا بارخانه

<...> کوزلدلر کورکنار

کيمي ياياق پياده کيميسي اسبه سوار

کوتدي قنباي بک سلدات قزاقي نه کوار

بعضلري عزر بهانيله اوشب دوشدي فرار

قره ضي بويدي که ورسون کيشي ني تالانه

قسمت دوم

آقالار ياخشي کس اولسه سوراقي خانه کيدر

يتشور شيروان آرا قبه قلمانه کيدر

يازلور نامه آراسنده داغستانه کيدر

ايلسم تعريفني مدحي سليمانه کيدر

کون بکون اولسه زياد درد طغيانه کيدر

خبر آلسون آدني نامي اوننک شيخعلي خان

يوز دوتوب آسمانه اودم ديديم يا رحمن

ور اکر گلسه بو دياره کسرم قوچ قربان

اسدي بر باد مخالف ايتدي او بد طوفان

ناکاهاندن ايتکين اولدي هانسي دستانه کيدر

چکدي لشکريني کافر ايلدي اوسته پريش

ووردلر نيزه به نيزه دوردلر پيش به پيش

باش <...> اولدي ميدان آراسنده <...>

ديدي اي بار خدايا نه يمان ايشدو بو ايش

دوندي دريايه بودم قان آخوب عمانه کيدر

چالدي اون يتدي قلج اول کافرين باشنه ارْ

دکمدي هيچ بري هر بري بر يانه کيدر

خشم ايدوب کردي آرايه اونده مالک اژدر

کمني فوته وروبن کمني زنده ايدر

نه ديم نه سوليم تعريفي سبحانه کيدر

تطره دي اول قليجون هيبتندن عرش برين

چالسيدي صدقيله يره کيچردي يقين

آلدلر ير به يردن او ظالم لر اطرافين

واردي اوندا بر کافر بن ملعون لعين

کلديلر روي برو ايکيسي ميدانه کيدر

کردي ميدانه او دمده ايکي شهزاده ً جنک

اوردلر بر برينه تير چپ انداز خدنک

ايلدي پاره پاره اول کافري مثل سپنک

تطردي ميدان آراسنده اودم شير و پلنک

نعرسي والله اونون بلند آسمانه کيدر

ديدي کر وار يسه کلسون بو زمان پهلوانوز

اولدروب فتح ايليم سلطانوز هم خانوز

ايمدي بيلديم بو سبب دن يوخمش ايمانوز

بولنماز درده دوشون تاپلمسون درمانوز

يلواراسوز طبيبه طبيب ده درمانه کيدر

بلمنم کافري سوز يا اينکي يوخسام ارمني

قريبن فوته وريم سوز تانياسوز که مني

برجه يردن ديدلر بز تانروق ايمدي سني

آختاروب ياد ايليه لر بو سوزي سوليني

باخشا اول سوراقوندي مصطفي خانه کيدر

کلدي نواحي يه چون کيچدي جسردن قوشوني

کلجکين بلمدلر کوخاني هم يوزباشني

بويوروب حکم ايلدي چوخ يقد روز الداشيني

قدغن امر ايلدي ساخلاوًزسوز بو قوشوني

براووه اون يتدي سين هر گجه مهمان هراي

ياريسي قاره چوخيدي ياريسي شاه صون

زنهارا قالدي الندن يولنن کلوب کيدن

يقدلر آرپا سمان تا کلدلر بو قريپچين

کيدوبن عرض ايلدوک خانلارينا دفن دفن

ديدوک اي خان داقلدوق آمان دور آمان هراي

ايکندي اولجاق منوب کلوللردي بر يابي

بر النده زنجري بر النده قاتق قابي

دوکوبن آقابکه وردلر چوخ چوخ عذابي

بلدلر سني ليگن سوريدلر قاپي قاپي

سوکلدي بول بول اونده عمرنن عثمان هراي

قالخدلر نواحي دن اولماقه عازم قبيه

کوردلر اوبه دوشوب ير به ير سوردي اوببيه

ايکرمي سوره سي دوشدي بردن بر قاپيه

دوکدلر زنجريلن باخمادلار حسابيه

ايشتدي بو خبري داقلدي شيروان هراي

نه يمان ملت مش هيچ جهانده يوخدو تايي

دوکوبن اينجتدلر بلمدلر سوني شايي

اولکني آلماقلقده ايتدلر حق سايي

اللرنده دکنک اکنلرنده يکلايي

ديه سن کلوبدولر اولمقه چوبان هراي

چوخيدي قوشونلري معطّلم ايشلرنده

ياريسي <...> سوار کيچه قويوب باشلارينه

کلدي اولکه آلمادي <...> اونون ديشلرينه

بي نوا نواحي بس نه کل توکسون باشلارينه

اوچ ايلون مال جهاتين ايسدير آمان هراي

يريدي کيجه کوندوز آج سوسيز او بينوا

ياغشون چوخلقندن کورمدلر بر خوش هوا

نيلسون بي نوالر اونلاريچون يوخدور آقا

نچه کون نچه کيجه دوشدي قبه اوسته دوا

باسلدي لشکر اسلام اولدي طوفان هراي

باسلماق خبري کلدي يتشدي شيروانه

ايشتدي مسلمانلر قالدي تمام يانه يانه

مير حسن خان قوشوني کلدي تکولدي سليانه

ايسده دي اود ووروبن سالياني قويسون ويرانه

وراکر کلمسيدي اونده هاشيم خان هراي

جستجو ايتديم اونلاري تماما يوخدور ايکيد

نيچه کون کزديم ايچنده کورمديم هيچ رشيد

کلدي بول بول ايله عذابمز اولدي شديد

بر غيرت طايفه بزده اولاردان کسدوک اميد

يته فريادمزه بلکه داغستان هراي

پوزولدي نوراقمز کيتدي تمام يخشي يمان

کسلدي امدادمز هيچ قالمادي تاب و توان

مسلمان اهلي چون يوخدور والله جاني يانان

يقلاق بر کوشيه آغلايوبن ايدک فغان

آخرده اولدي ضعيف دين مسلمان هراي

نه عجب دييبدور ياران سولين بو سخني

داغلسون بو روزکار عجب خجيل ايتدي مني

سالورام اوز کونمه کرالمه دوشسه اوني

سوروشوب آختارالار تا بو سوزي سوليني

خسته بخش نواحي ساکن ساليان هراي