Zerrspiegel [ Search ] [ Index ] [ Edit ] [ About ]

تحرير روزنامهء سفر خيريت اثر

Description

تحرير روزنامهء سفر خيريت اثر

Казань, Типо-литография Императорского университета, 1894.

Русское заглавие:

Точный перевод дневника его светлости эмира Бухарского. Казань, 1895 г.

Перевод выполнен И. Гаспринским.

Categories

Аббас-Туман Абд ал-Кадир бек бий Парваначи Абд ал-Карим Караулбиги миршаб-караул Адельсон Азим-бай мирахур Аксу Алексей Александрович Аму-Дарья Андреев Аненков Аничков дворец Арендаренко Арман-Сагад Артык Арчман Астанакул-бий парваначи закатчи Асфендияров Асхабад Ашгабад Баба-дурман Байрам-Али Баку Бал Бами Бани Бархан Батум Бауер Бахчисарай Безмеин Белов Биржа Больница Бороково Бредерлин Булацель Бухара Ванновский Васильев Великанов Великий Князь Владимир Александрович Великий Князь Георгий Александрович Великий Князь Михаил Николаевич Величко Визит Витте Владикавказ Военное дело Вокзал Воронцов-Дашков Вревский Вышнеградский Гаспринский Гейден Генерал-губернатор Генерал-лейтенант Генеральный штаб Географические названия Геок-Тепе Гимгазия Гирс Глуховской Голицын Город и архитектура Гофмейстер Губернатор Гяурс Делянов Демин Дехнау Дождь Долгорукий Драгомиров Дурбин-бий Дурново Душак Дюрт-куй Еда и напитки Екатеринослав Елизавета Федоровна Жданов Железная дорога Жилище и утварь Журналист Заман-бик Зверинец Зеленый Зимний дворец Иванов Игнатов Игнатьев Ильинский Император Иранец Йахши-бик бий Каган Казак Казанский Калетин Капитан Капнист Кара-булак Кара-Тепе Каракул Карета Карик Касим-ходжа Кауфман Каханов Кельчи Келят Кермине Киев Кизил-Арват Кисляковка Клемм Климат Кодж Козлов Колпаковский Константинович Консул Коронация Костанде Край, туркестанский Кремль Крестьянин Кривошеин Крым Кубадиян Кузнецов Кузьмин Культура Курбан-Кала Курган Куропаткин Кутузов Ламсдорф Лейхтенбергский Лессар Лимонад Лисовский Литавры Лифт Мазар Малая Морская, улица Маслов Мелит Мерв Мештич Министерство иностранных дел Министр, военный Мир Касим-бий Парваначи Мир Салих-бай Мирза Абдаллах туксаба Мирза Ахмад мушриф Мирза Джалал ад-дин туксаба Мирза Ислам-кули Мирза Низам ад-дин Ходжа туксаба амлакдар Мирза Умар Михаил Александрович Молитва Монетный двор Москва Музей Музыка Мулла Абд ал-Хамид ходжа Мулла Джалал Мулла Джан-мирза бий Парваначи Мулла Ибрат туксаба Мулла Мир Бадр ад-дин Мулла Сайфулла Ходжа раис Мулла Хал-Мурад бий-Инак Топчи-баши Мургак Мусульманин Мухаммад-Йунус мирахур-баши Мухаммад-Йусуф бий диванбиги Мухаммад-сейид Ходжа Нур-Атаи Мухаммад-Хусайн Мухаммад-Шариф-бик туксаба Налоги Нарышкин Начальник Невский проспект Нефть Нечаев-Маслов Нечин Николаевский корпус Новицкий Обручев Общество покровительства животных Одесса Ольденбургский Орден Александра Невского Орден Св. Станислав 3-й степень Орден Св.Анны 4 степени Павел Александрович Пароход Переводчик Персидский Пески Петербург Писаренко Повозка Подполковник Политика Почетный караул Профессиональные группы Прохладная Прохоровский Проценко Путята Разгонов Расул-бирди караул-биги Религия Репетек Рерберг Рихтер Розенбах Россия Ростов Русский Рутковский Самарканд Сапожников Связи Севастополь Сейид мир Алим тура Сейид мир Алим-тура Сейид мир Мансур Симферополь Снег Советник Соль Сперанский Спиридонов Станция Стол Столыпин Сторож Сучев Танцы Татарин Татищев Театр Телеграф Толь Торговец Транспорт Трубецкой Тураб-кул бий бий парваначи Турди караул-биги фарраш-баши Турк Турсун-ходжа садр Узун-Ада Узун-су Усман-бик караулбиги Уста Мухаммад-Йусуф таббах Уста Садик мирзабаши Уч-Аджи Ученик Ушак Фабрика Фараб Фауна Федоров Финляндия Фотография Франция Хаджи Латиф-ходжа Хазрат-кул бик туксаба Хайдар-кули бик дадха Хисар Хлеб Христианин Цербицкий Цирк Чарджуй Чарыков Черняев Шади-бик мирахур Шатилов Шервашидзе Шереметьев Шигавул Абд ал-Кадир караул-биги Шишкин Школа, начальная Щелкунов Эристов Эрмитаж Этнические и племенные группы Юсупов Язык Якатут Ялта خيريت اثر

Editor

OJ, MB

Labels

Мулла Мир Бадр ад-дин
Турсун-ходжа садр
Мулла Джан-мирза бий Парваначи
(کاگان) رسيده بزکوة خانهء
Администрация
Бухара
Мулла Абд ал-Хамид ходжа
Мухаммад-Йусуф бий диванбиги
Абд ал-Кадир бек бий Парваначи
Мир Касим-бий Парваначи
Мулла Хал-Мурад бий-Инак Топчи-баши
Россия
Клемм, управляющий дипломатическим агентством в Бухаре
آمده مقدار پنج دقيقه مکث نموده باز رانده باستنسهء (يکه توت)
رسيده بقدر پنج دقيقه توقف فرموده باز براه در آمده بعد از نماز عصر باستنسهء (قراکول)
فرآمده موازیء نيمساعت استراحت نموديم فضيلت و سيادت و امارت پناهان ملا مير ضياءالدين قاضی
Мулла Мир Зийа ад-дин кази
Мирза Низам ад-дин Ходжа туксаба амлакдар
Мулла Сайфулла Ходжа раис
Абд ал-Карим Караулбиги миршаб-караул
Фараб
Хайдар-кули бик дадха
Чарджуй
Профессиональные группы
Железная дорога
در آمده تماشا کنان از کوبروک بحر جيحون بمرحمت او تعالی جل شأنه بسلامتی گذشته بايلچی خانهء (چارجوی)
Чарджуй
Русские слова مملکت ترکستان
Туркестанский край
Вревский, барон
Кузьмин, подполковник
Маслов, подполковник
Военное дело
Русские слова
Чарджуй
Обычаи и обряды
Почетный караул
Государственные награды
Чарджуй
Чарджуй
Куропаткин, генерал
Ашгабад
Игнатов, коллежский советник
Калетин, подполковник
Асфендияров, переводчик
Бухара
Игнатов, коллежский советник
Ашгабад
Калетин, подполковник
Узун-Ада
мирза Джалал ад-дин туксаба
мулла Азад туксаба
Шади-бик мирахур
шигавул Абд ал-Кадир караул-биги
Мухаммад-Хусайн
Уста Садик мирзабаши
мулла Джалал
мирза Умар
Россия
Россия
Белов, капитан
Заман-бик, переводчик و دختور (قران ايسکی)
Казанский, врач
Чарджуй
Профессиональные группы
Мухаммад-Шариф-бик туксаба
Администрация
Кубадиян
Федоров, генерал
Асфендияров, переводчик
Чарджуй
Чарджуй
Бухара
Астанакул-бий парваначи закатчи
Касим-ходжа
Чарджуй
Русские слова
Сейид мир Алим тура
Дурбин-бий
Тураб-кул бий бий парваначи
Астанакул-бий парваначи закатчи
Хазрат-кул бик туксаба
Мирза Ахмад мушриф
Мухаммад-Йунус мирахур-баши
Азим-бай мирахур
Мухаммад-бик мирахур
Турди караул-биги фарраш-баши
Расул-бирди караул-биги
Уста Мухаммад-Йусуф таббах
Бархана
Караул-Куй
Репетек
Пески
Уч-Аджи
Равнина
Кельчи
Курбан-Кала
Байрам-али
Мерв
Мерв
Арендаренко
Самарканд
Бухара
Кара-Тепе
Дюрт-куй
Душак
Арман-Сагад
Артык
Баба-дурман
Аксу
Гяурс
Ашгабад
Куропаткин, генерал
Почетный караул
Обычаи и обряды
Музыка
Транспорт
Транспорт
Музыка
Военное дело
Русские слова
Русские слова
Язык
Язык
Военное дело
Транспорт
Военное дело
Военное дело
Федоров, генерал
Транспорт
Музыка
Транспорт
Женщины
Обычаи и обряды
Еда и напитки
Клемм, управляющий дипломатическим агентством в Бухаре
сейид мир Алим-тура
Бухара
Язык
Женщины
Обычаи и обряды
Транспорт
Федоров, генерал
Транспорт
Клемм, управляющий дипломатическим агентством в Бухаре
мулла Ибрат туксаба
Транспорт
Безмеин
Геок-тепе
Келят
Арчман
Бами
Кодж
Кизил Арват
Ушак
Узун-су
Казанджик
Кара-булак
Михайловская, станция
Узун-Ада
Куропаткин, генерал
Обычаи и обряды
Почетный караул
Транспорт
Пароход
Калетин, подполковник
Куропаткин, генерал
Профессиональные группы
Средства связи
Федоров, генерал
Ашгабад
Государственные награды
Мулла Джан-мирза бий Парваначи
Бухара
Клемм, управляющий дипломатическим агентством в Бухаре
Куропаткин, генерал
Калетин, подполковник
Государственные награды
Государственные награды
Русские слова
Русские слова
Баку
Петербург
Путята, полковник
Путята, полковник
Федоров, генерал
Асфендияров, переводчик
Транспорт
Визит
Русские слова
Бухара
Государственные награды
Государственные награды
Транспорт
Музыка
Визит
Тифлис
Аджи Кабул
Карасу
Тифлис
Транспорт
Тифлис
Город и архитектура
Бухара

Тифлис
Шереметьев, генерал
Государственные награды
Визит
Русские слова
Мирза Ахмад мушриф
Визит
Тифлис
Русские слова
Русское образование
Музыка
Зверинец
Музей
Россия
Транспорт
Театр
Шереметьев, генерал
Русское образование
Русское образование
Мир Салих-бай, переводчик
Бухара
Театр
Шереметьев, генерал
Государственные награды
Визит
Транспорт
Владикавказ
Мелит
Средства связи
Государственные награды
Карик
Владикавказ
Железная дорога
Транспорт
Средства связи
Бухара
Каханов, генерал
Музыка
Чарджуй
Климат
Транспорт
Тифлис
Климат
Тифлис
Владикавказ
Россия
Абас-Туман
Куропаткин, генерал
Вревский, барон
Шереметьев, генерал
Средства связи
Каханов, генерал
Государственные награды
Каханов, генерал
Русские слова
Москва
Бороково
Прохладная
Государственные награды
Русские слова
Русские слова
Малороссийская
Климат
Климат
Вревский, барон
Шереметьев, генерал
Средства связи
Кисляковка
Ростов
Государственные награды
Ростов
Русские слова
Государственные награды
Государственные награды
Бухара
Средства связи
Козлов
Профессиональные группы
Государственные награды
Этнические и племенные группы
Русские слова
Москва
Бухара
сейид мир Мансур
Лессар, бухарский дипломатический агент
Бухара
Транспорт
Путята, полковник
Кремлевский дворец
Астанакул-бий парваначи закатчи
Сергей Александрович, великий князь
Сергей Александрович, великий князь
Павел Александрович, великий князь
Женщины
Елизавета Федоровна, великая княгиня
Государственные награды
Костанде, генерал
Столыпин, губернатор Москвы
Бухара
Средства связи
Лессар, бухарский дипломатический агент
Государственные награды
Костанде, генерал
Русские слова
Фотография
сейид мир Алим-тура
Астанакул-бий парваначи закатчи
Сергей Александрович, великий князь
Павел Александрович, великий князь
Визит
Столыпин, губернатор Москвы
Бухара
Средства связи
Цирк
Дурбин-бий
Астанакул-бий парваначи закатчи
Асфендияров, переводчик
Бани
Русские слова
Столыпин, губернатор Москвы
Сапожников, фабрикант
Русские слова
Москва
Фабрика
Бани
Государственные награды
Лифт
Бауер, барон
Белов, капитан
Визит
Русские слова
Прохоровский, фабрикант
Фабрика
Визит
Прохоровский, фабрикант
Павел Александрович, великий князь
Елизавета Федоровна, великая княгиня
Еда и напитки
Этнические и племенные группы
Бухара
Москва
Костанде, генерал
Русские слова
Еда и напитки
Бауер, барон
Визит
Москва
Сергей Александрович, великий князь
Бухара
Женщины
Еда и напитки
Еда и напитки
Сергей Александрович, великий князь
Музыка
Асфендияров, переводчик
Тураб-кул бий бий парваначи
Бани
Лессар, бухарский дипломатический агент
Костанде, генерал
Столыпин, губернатор Москвы
Государственные награды
Москва
Кузнецов, генерал
Государственные награды
Русские слова
Сергей Александрович, великий князь
Астанакул-бий парваначи закатчи
Мухаммад-Йунус мирахур-баши
Биржа
Визит
Бега?
Визит
Петербург
Этнические и племенные группы
Конфессиональные группы
Государственные награды
Столыпин, губернатор Москвы
Кузнецов, генерал
Транспорт
Москва
Петербург
Москва
Средства связи
Средства связи
Бухара
Средства связи
Государственные награды
Петербург
Проценко, генерал-лейтенант
Лисовский
Проценко, генерал-лейтенант
Путята, полковник
Баку
Асфендияров, переводчик
Транспорт
Петербург
Обычаи и обряды
Климат
Невский проспект
Коронация
Малая Морская, улица
Невский проспект
Зимний дворец
Зимний дворец
Город и архитектура
Воронцов-Дашков, граф
Трубецкой, обергофмаршал
Кутузов, граф
Адельсон, генерал-лейтенант
Кутузов, граф
Бредерлин, генерал-лейтенант
Капнист, граф, начальник Азиатского департамента
Проценко, генерал-лейтенант
Путята, полковник
Васильев, подполковник
Щелкунов, надворный советник
Сперанский, полковник
Щелкунов, надворный советник
Белов, капитан
Аненков, генерал
Ванновский, военный министр
Асфендияров, переводчик
Коронация
сейид мир Алим-тура
Женщины
Еда и напитки
Министерство иностранных дел
Шишкин, товарищ министра иностранных дел
Ламсдорф, граф
Ильинский
Чарыков, камер-юнкер
Бухара
Капнист, граф, начальник Азиатского департамента
Обручев, генерал, начальник Генерального штаба
Коронация
Государственные награды
Бредерлин, генерал-лейтенант
Государственные награды
Кутузов, граф
Трубецкой, обергофмаршал
Государственные награды
Кутузов, граф
Государственные награды
Визит
Обручев, генерал, начальник Генерального штаба
Петербург
Чарыков, камер-юнкер
Государственные награды
Александра Невского, орден
Проценко, генерал-лейтенант
Васильев, подполковник
Обручев, генерал, начальник Генерального штаба
Проценко, генерал-лейтенант
Государственные награды
Васильев, подполковник
Государственные награды
Астанакул-бий парваначи закатчи
Белов, капитан
Писаренко, врач
Заман-бик, переводчик
Воронцов-Дашков, граф
Русские слова
Нарышкин, обер-камергер двора
Голицын, князь
Трубецкой, обергофмаршал
Долгорукий, князь
сейид мир Алим-тура
Сайид мир Алим тура
Женщины
Михаил Александрович, великий князь
Женщины
Женщины
Владимир Александрович, великий князь
Бухара
Ташкент
Вревский, барон
Средства связи
Транспорт
Алексей Александрович, великий князь
Государственные награды
Лейхтенбергский, великий князь
Государственные награды
Ольденбургский, великий князь
Государственные награды
Михаил Николаевич, великий князь
Государственные награды
Константин Константинович, великий князь
Обычаи и обряды
Зимний дворец
Вревский, барон
Шереметьев, генерал
Аненков, генерал
Женщины
Аненков, генерал
Женщины
Танцы
Жданов, статский советник
Мештич, генерал-майор
Коронация
Белов, капитан
Казанский, врач
Заман-бик, переводчик
Государственные награды
Великанов, полковник
Воронцов-Дашков, граф
Дурново, министр внутренних дел
Кривошеин, министр путей сообщения
Делянов, министр народного просвещения
Петербург
Толь, петербургский градоначальник
Визит
Карточка визитная
сейид мир Алим-тура
Туркестанский край
Москва
Вревский, барон
Розенбах, генерал-адъютант
Туркестанский край
Ашгабад
Туркестанский край
Кермине
Рихтер, генерал
Карточка визитная
Русские слова
Путята, полковник
Эрмитаж
Русские слова
Город и архитектура
Черняев, генерал
Розенбах, генерал-адъютант
Долгорукий, князь
Визит
Русские слова
Москва
Москва
Игнатьев, граф
Визит
Игнатьев, граф
Владимир Александрович, великий князь
Михаил Николаевич, великий князь
Лессар, бухарский дипломатический агент
Игнатьев, граф
сейид мир Алим-тура
Женщины
Женщины
Воронцов-Дашков, граф
Визит
Невский проспект
Средства связи
Бухара
Еда и напитки
Обычаи и обряды
Еда и напитки
Русские слова
Россия
Кутузов, граф
Павел Александрович, великий князь
Государственные награды
Колпаковский, генерал
Государственные награды
Театр
Этнические и племенные группы
Колпаковский, генерал
Государственные награды
Дурбин-бий
Астанакул-бий парваначи закатчи
Св. Станислава, орден
Тураб-кул бий бий парваначи
Св. Анны, орден
Русские слова
Женщины
Женщины
Русские слова
Россия
Женщины
Музыка
Асфендияров, переводчик
Еда и напитки
Женщины
Русские слова
Русские слова
Женщины
Женщины
Еда и напитки
Обычаи и обряды
Женщины
Васильев, подполковник
Государственные награды
Нечаев-Маслов, гофмейстер двора
Бухара
Средства связи
Асфендияров, переводчик
Бани
Русские слова
Проценко, генерал-лейтенант
Экспедиция заготовления государственных кредитных денег
Женщины
Франция
Журналист
Русские слова
Государственные награды
Проценко, генерал-лейтенант
Витте, министр финансов
Лессар, бухарский дипломатический агент
Обычаи и обряды
Монетный двор
Витте, министр финансов
Невский проспект
Театр
Бухара
Мирза Низам ад-дин Ходжа туксаба амлакдар
Пожарная команда
Русские слова
Финляндия
Гейден, генерал-адъютант
Сучев
Ташкент
Путята, полковник
Щелкунов, надворный советник
Нечаев-Маслов, гофмейстер двора
Италия
Россия
Лессар, бухарский дипломатический агент
Проценко, генерал-лейтенант
Васильев, подполковник
Сайид мир Алим тура
Жданов, статский советник
Капнист, граф, начальник Азиатского департамента
Асфендияров, переводчик
Зимний дворец
Бал
Русские слова
Проценко, генерал-лейтенант
Бани
Русские слова
Булацель, полковник
Кауфман, генерал-губернатор Туркестана
Государственные награды
Вышнеградский
Визит
Цербицкий, полковник
Военное дело
Туркестанский край
Женщины
Женщины
Музыка
Русские слова
Русские слова
Женщины
Долгорукий, князь
Еда и напитки
Танцы
Женщины
Женщины
Еда и напитки
Женщины
Воронцов-Дашков, граф
Танцы
Женщины
Разгонов, генерал
Русское образование
Лессар, бухарский дипломатический агент
Государственные награды
Театр
Военное дело
Русские слова
Русские слова
Нечаев-Маслов, гофмейстер двора
Государственные награды
Асфендияров, переводчик
Васильев, подполковник
Кутузов, граф
Лессар, бухарский дипломатический агент
Проценко, генерал-лейтенант
Владимир Александрович, великий князь
Больница
Бухара
Бахчисарай
Крым
Государственные награды
Крым
Бредерлин, генерал-лейтенант
Государственные награды
Дурново, министр внутренних дел
Обручев, генерал, начальник Генерального штаба
Государственные награды
Театр любительский
Николаевский корпус
Величко, генерал
Государственные награды
Визит
Мирза Низам ад-дин Ходжа туксаба амлакдар
Бухара
Величко, генерал
Женщины
Танцы
Женщины
Русские слова
Женщины
Владимир Александрович, великий князь
Еда и напитки
Николаевский корпус
Русское образование
Русские слова
Обручев, генерал, начальник Генерального штаба
Государственные награды
Государственные награды
Обручев, генерал, начальник Генерального штаба
Визит
Бухара
Аничков дворец
Асфендияров, переводчик
сейид мир Алим-тура
Женщины
Женщины
сейид мир Алим-тура
Бухара
Мулла Джан-мирза бий Парваначи
Ташкент
Средства связи
Бухара
Москва
Путята, полковник
Заман-бик, переводчик
Юсупов, князь
Сергей Александрович, великий князь
Визит
Лессар, бухарский дипломатический агент
Капнист, граф, начальник Азиатского департамента
Петербург
Воронцов-Дашков, граф
Капнист, граф, начальник Азиатского департамента
Обручев, генерал, начальник Генерального штаба
Карточка визитная
Розенбах, генерал-адъютант
Гирс, министр иностранных дел
Обручев, генерал, начальник Генерального штаба
Жданов, статский советник
Государственные награды
сейид мир Алим-тура
Лессар, бухарский дипломатический агент
Делянов, министр народного просвещения
Адельсон, генерал
Глуховской, генерал
Юсупов, князь
Женщины
Государственные награды
Петербург
Бухара
Проценко, генерал-лейтенант
Толь, петербургский градоначальник
Лессар, бухарский дипломатический агент
Жданов, статский советник
Щелкунов, надворный советник
Васильев, подполковник
Визит
Усман-бик караулбиги, дядька бухарского наследника
Хаджи Латиф-ходжа
Железная дорога
Транспорт
Русское образование
Русские слова
Азим-бай мирахур
Государственные награды
Петербург
Средства связи
Флора
Флора
Нечин
Киев
Государственные награды
Андреев, генерал
Транспорт
Русские слова
Игнатьев, граф
Драгомиров, генерал
Государственные награды
Визит
Игнатьев, граф
Музыка
Русские слова
Новицкий, генерал
Ташкент
Киев
Иванов, генерал-майор
Самарканд
Фергана
Государственные награды
Визит
Киев
Андреев, генерал
Асфендияров, переводчик
Бухара
Петербург
Сайид мир Алим тура
Средства связи
Игнатьев, граф
Государственные награды
Государственные награды
Игнатьев, граф
Драгомиров, генерал
Визит
Одесса
Государственные награды
Обычаи и обряды
Еда и напитки
Транспорт
Рерберг, генерал-адъютант
Карточка визитная
Бухара
Средства связи
Театр
Киев
Игнатьев, граф
Средства связи
Бухара
Средства связи
Игнатьев, граф
Асфендияров, переводчик
Писаренко, врач
Бани
Петербург
Средства связи
Рерберг, генерал-адъютант
Зеленый, адмирал
Государственные награды
Визит
Бухара
Средства связи
Алмас-бий парваначи, правитель Каратегина
Каратегин
Каратегин
Фергана
Хисар
Каратегин
Астанакул-бий парваначи закатчи
Россия
Хисар
Хисар
Дехнау
Средства связи
Театр
Театр
Асфендияров, переводчик
Зеленый, адмирал
Рерберг, генерал-адъютант
Одесса
Государственные награды
Бухара
Средства связи
Драгомиров, генерал
Рерберг, генерал-адъютант
Зеленый, адмирал
Андреев, генерал
Екатеринослав
Бухара
Средства связи
Симферополь
Бахчисарай
Гаспринский
Транспорт
Бахчисарай
Город и архитектура
Транспорт
Еда и напитки
Транспорт
Севастополь
Обычаи и обряды
Еда и напитки
Транспорт
Женщины
Пароход
Транспорт
Русские слова
Военное дело
Русские слова
Пароход
Государственные награды
Бахчисарай
Государственные награды
Федоров, генерал
Петербург
Бухара
Средства связи
Россия
Пароход
Транспорт
Пароход
Ялта
Транспорт
Транспорт
Русские слова
Батум
Эристов, князь
Асфендияров, переводчик
Транспорт
Обычаи и обряды
Почетный караул
Государственные награды
Русские слова
Транспорт
Железная дорога
Тифлис
Русские слова
Бухара
Москва
Тифлис
Транспорт
Почетный караул
Шатилов, полковник
Бухара
Средства связи
Аббас-Туман
Георгий Александрович, великий князь
Средства связи
Бухара
Средства связи
Бухара
Белов, капитан
Риза-Кули, персидский принц
Визит
Путята, полковник
Заман-бик, переводчик
Транспорт
Шереметьев, генерал
Тифлис
Карточка визитная
Белов, капитан
сейид мир Алим-тура
Сайид мир Алим тура
Асфендияров, переводчик
Писаренко, врач
Бани
Тифлис
Путята, полковник
Заман-бик, переводчик
Транспорт
Шереметьев, генерал
Татищев, граф
Карточка визитная
Петербург
Средства связи
Москва
Азим-бай мирахур
Петербург
Батум
Тифлис
Государственные награды
Бухара
Путята, полковник
Заман-бик, переводчик
Карточка визитная
Театр
Тифлис
Общество покровительства животных
Михаил Николаевич, великий князь
Государственные награды
Шереметьев, генерал
Путята, полковник
Заман-бик, переводчик
Транспорт
Тифлис
Русские слова
Пожарная команда
Военное дело
Шереметьев, генерал
Танцы
Музыка
Еда и напитки
Асфендияров, переводчик
Писаренко, врач
Бани
Музыка
Почетный караул
Михаил Николаевич, великий князь
Визит
Тифлис
Татищев, граф
Тифлис
Михаил Николаевич, великий князь
Средства связи
Государственные награды
Театр любительский
Риза-Кули, персидский принц
Асфендияров, переводчик
Писаренко, врач
Бани
Музыка
Русские слова
Визит
Мулла Джан-мирза бий Парваначи
Средства связи
Мухаммад-Йусуф бий диванбиги
Чарджуй
Касим-ходжа
Мирза Ислам-кули
Мирза Абдаллах туксаба
Узун-Ада
Русские слова
Риза-Кули, персидский принц
Тифлис
Шереметьев, генерал
Транспорт
Шервашидзе, князь
Риза-Кули, персидский принц
Шереметьев, генерал
Бухара
Средства связи
Петербург
Средства связи
Шереметьев, генерал
Государственные награды
Бухара
Баку
Баку
Русские слова
Пароход
Баку
Нефть
Транспорт
Русские слова
Обычаи и обряды
Еда и напитки
Транспорт
Почетный караул
Русское образование
Михаил Николаевич, великий князь
Государственные награды
Рутковский, полковник
Батум
Баку
Бухара
Шереметьев, генерал
Средства связи
Государственные награды
Петербург
Путята, полковник
Государственные награды
Визит
Путята, полковник
Визит
Пароход
Транспорт
Пароход
Государственные награды
Узун-Ада
Куропаткин, генерал
Игнатов, коллежский советник
Калетин, подполковник
Средства связи
Мулла Мир Бадр ад-дин
Бухара
Транспорт
Железная дорога
Куропаткин, генерал
Государственные награды
Ашгабад
Куропаткин, генерал
Клемм, управляющий дипломатическим агентством в Бухаре
Бухара
Почетный караул
Обычаи и обряды
Транспорт
Транспорт
Асфендияров, переводчик
Транспорт
Военное дело
Еда и напитки
Военное дело
Транспорт
Асфендияров, переводчик
Самооценка
Бухара
Этнические и племенные группы
Кочевники
Каган
Средства связи
Алексей Александрович, великий князь
Средства связи
Федоров, генерал
Асфендияров, переводчик
Транспорт
Куропаткин, генерал
Музыка
Государственные награды
Еда и напитки
Обычаи и обряды
Русские слова
Петербург
Транспорт
Русские слова
Мерв
Байрам-али
Мухаммад-сейид Ходжа Нур-Атаи
Нур-Ата
Нур-Ата
Кермине
Бухара
Средства связи
Музыка
Маслов, подполковник
Бухара
Мулла Хал-Мурад бий-Инак Топчи-баши
Йахши-бик бий
Чарджуй
Бухара
Шереметьев, генерал
Путята, полковник
Средства связи
Клемм, управляющий дипломатическим агентством в Бухаре
Асфендияров, переводчик
Калетин, подполковник
Игнатьев, граф
Заман-бик, переводчик
Писаренко, врач
Васильев, подполковник
Средства связи
Обручев, генерал, начальник Генерального штаба
Шишкин, товарищ министра иностранных дел
Капнист, граф, начальник Азиатского департамента
Воронцов-Дашков, граф
Демин, полковник
Средства связи
Федоров, генерал
Асфендияров, переводчик
Заман-бик, переводчик
Писаренко, врач
Казанский, врач
Визит
Маслов, подполковник
Асфендияров, переводчик
Писаренко, врач
Туркестанский край
Средства связи
Федоров, генерал
Заман-бик, переводчик
Средства связи
Бухара
Заман-бик, переводчик
Писаренко, врач
Железная дорога
Русские слова
Средства связи
Заман-бик, переводчик
Государственные награды
Россия
Средства связи
Георгий Александрович, великий князь
Средства связи
Кузьмин, подполковник
Асфендияров, переводчик
Писаренко, врач
Средства связи
Чарджуй
Государственные награды
Заман-бик, переводчик
Писаренко, врач
Русские слова
Петербург
Русские слова
Русские слова
Федоров, генерал
Государственные награды
Бухара
Чарджуй
Чарджуй
Транспорт
Чарджуй
Маслов, подполковник
Музыка
Русские слова
Транспорт
Русские слова
Фараб
Каракул
Якатут
Мургак
Каган
Бухара
Обычаи и обряды
Почетный караул
Транспорт
Город и архитектура
Транспорт
Россия
Мулла Мир Бадр ад-дин
Турсун-ходжа садр
Мулла Джан-мирза бий Парваначи
Проценко, генерал-лейтенант
Путята, полковник
Васильев, подполковник
Щелкунов, надворный советник
Спиридонов, поручик
Сперанский, полковник
Федоров, генерал
Асфендияров, переводчик
Заман-бик, переводчик
Белов, капитан
Писаренко, врач
Казанский, врач

Text

تحرير روزنامه سفر خيريت اثر ولايت فطر برخ است که او تعالی بمبارکی و بهبودی بانجام رساناد

روز دوشنبه غرهء سفر ماه جمادی الثانيه سنه ١٣١٠ قبل از چهار ساعت چاريک ساعت از نصف روز جهت استحکام بناء مودت و رسوخ کاخ محبت که بدولت عليه روسيه ثابت است عاظم سفر ميمنت اثر ولايت فطر برخکه از دير باز مرکوز ضمير صداقت تخمير و متمنای خاطر خلت ذخاير بوده بمضمون صدق مقرون (الاشياء مرهونة باوقاتها) بوقت و ساعت خود موقوف مانده بود گرديده شد اکابر و اشراف دار الفاخرهء بخارای شريف از مشايخ و فتوی نويسان و سر کردگان ببالای ارک عالی فاتحه داده دعا نموده باز ماندند جهت سرشتهء مهمات فقرا و دادرسیءِ رعايا شريعت و سيادت و امارت پناهان ملا مير بدر الدين قاضی کلان ترسون خواجهء صدر کرده، ملا جانميرزا بی پروانچی را تعيين نموده پا در رکاب نهاده از دروازهء ارک عالی برون آمديم هجوم رعيه بمرتبهء بود که از ازدحام آنها کذر گاه بسوارانی که در رکاب معدلت قباب می رفتند تنکی می نمود صغير و کبير و برنا و پيرهمه از خلوص عقيدت و صفاء طويت بزمزمهء دعا گويی ترنم نموده فاتحه ميدادند و خوش باشی مينمودند از درون شهر باين دستور مرور فرموده از باب قواله کاج بدروازهء قرشی مشهوراست برون شديم تمام راه از نوکريه و طلبه علوم و وظيفه خوران و تجار و دهاقين مملو بوده هر کدام لوازم استدبار را بتقديم رسانيده باز ميماندند ما حمد گويان و شکرانه کنان راه می پيموديم تا باستنسهء *Каган که از دولت بخارای شريف بنا يافته بود نزول فرموديم از اعيان ولايت و معتمدان مملکت دولتخواهان راسخ العقدت رياست و ايالت پناهان ملا عبد الحميد خواجه صدر رئيس ، محمد يوسف بيکیعبد القادر بک بی پروانجی مير قاسم بی پروانچی ، ملا خالمراد بی اناق توبچی باشی، دولتشاه بی تا باستنسهء مذکور آمده فاتحه داده برخصت عالی هر کدام دعا کنان بخدمت خودها مراجعت نمودند بمنزل مذکور نايب ايلچی دولت عليهء روسيه موسوم (بکليم) همراه کارکذاران و متصديان خدمتوگان آمده ملاقات نموده تهنيت سفر بهجت اثر را بجا آوردند بعد از يک و نيم ساعت از نصف روز مذکور بعرابهء مخصوص که (ايکسترننی پاييز) مينامند از طرف کثير الشرف پادشاه جمجاه ايمپراطور اعظم تعين يافته بود سوار شده باستنسهء (مرغک) *МургакЯкатутКаракул ، ميرزا نظام الدين خواجه توقسابهء املاکدار ، ملا سيف الله خواجه رئيس ، عبد الکريم قراول بيکی ميرشب قراول درآنجا بشرف استقبال مشرف گرديده دعا نمودند بهنکام شام از آنمقام بعرابه در آمده رانده باستنسهء (فرب) آمده بقونوشی که امارت پناه حيدر قلی بيک بی دادخواه حاکم ولايت (چهار جوی) جهت نزول طياری نموده بود فرآمده فراغت نموديم حاکم مذکور بهمين منزل شرف ملاقات حاصل کرده دعا نمود بعد از نزول باراده و مشيت خالق جزء وکل هوا متغير گرديده برف شديد نازل گرديد در آنجا از کار کنان و عملداران راه آهنين مقدار ده نفر آمده ملاقات فرموده خوش پرسی نمودند بيکاه سه شنبه در آنسرزمين فرحت آمين بخوشی و خرمی گذرانيده روز سه شنبه بساعت هشت بوگان*Русские слова فرآمديم از کمال دوستی و محبت از روی تعيين دوست ما گنيرال کبورناطور* گنيرال ليتنانت بارون (ويراف سکی) پولکاونيک (کوزمين) و پود پولکاونيک (مسلوف) و ساير عملداران مع دو بتليان عسکريه که مقيمان کزارمهء (چارجوی) اند استقبال نموده از واکزال تا ايلچی خانه بنظام ايستاده بدربار ايلچی خانهء مذکور بچوتنی قراول مانده کماينغبی عزت داری نموده در آنمکان نشان باندازهء يک و نيمساعت توقف اتفاق افتاد جهت آنکه دعا گويان و غلامان (چارجويی) از طلبهء علوم و تجار و رعيه استقبال فرموده دعا مينمودند بعد از فراغ از اين مهمات باز بوگان در آمده بچهار باغ خواجه مشهد رسيده نزول فرموده از آنجا اسب سوار شده بساعت يکنيم داخل ارک (چارجوی) گرديده بقدر طاقت بشری شکرانهء آلهی را آورده شد روز چارشنبه از طرف گنيرال (کوره تپکين) گبورناطر عشق آباد دو نفر عملدار کالليج ايسکی ساويتنيک (ايگناتوف) و پود پولکاونيک (کلتين) نام که باستقبال مأمور گرديده بودند بساعت ده همراه (اسفنديار) مترجم آمده ملاقات نموده موافق مضمون کتابتی که از گنيرال مزبور آورده بودند زبانی هم مراسم مبارکبادی سفر بهبودی اثر را بتقديم رسانيدند روز مذکور بوقت عصر سی رأس اسب که به نيت ارمغان تحفه و پيشکش پادشاه انجم پناه ايمپراطور معظم و ولیء کينازان آماده و مهيا شده بود مع سايسان و مالهای از بخارای شريف آمده رسيد روز پنجشنبه مذکور ايگناتوف رخصت يافته بعشق آباد مراجعت نمود پود پولکاونيک کلتين تا (اوزون آتا) همراه ميرود روز مذکور بساعت ده از غلامان رکابی ميرزا جلال الدين توقسابه، ملا آزاد توقسابه، شادی بيک ميرآخور شغاول عبد القادر قراول بکی، محمد حسين، استا صادق ميرزا باشی، ملا جلال، ميرزا عمر اين هشت نفر فاتحه کرفته همراه اسپها و اسبابها بوگان در آمده بطرف دولت روسيه راه پيما شدند از سايسان و خدمت گذاران مقدار سی نفر بآنها رفيق بودند از جانب دولت عليه روسيه سه نفر عملدار که بکپتان (بلاف) و مترجم (زمان بيک)* موسوم اند برفاقت آنها اختصاص داشتند روز جمعه بجهت گذاردن صلات جمعه که بفحواء غراء نماز جمعه بقول رسول سرور دين کفارت است گناهان هفته را بيقين فرض عين و عين فرض است بمسجد آدينه که در جلوخانهء ارک (چارجوی) از بناهای جد رضوان مکان فردوس آشيان ماست فرآمديم از سپاهی و رعيهء شهری و روستايی و مسافر و مجاور خيلی جمعيتی بهم رسيده بود همه دست دعا بر آسمان برداشته روی نياز بر زمين نهاده از کرم الهی عز اسمه خيريت سفر بجهت اثر و جمعيت خاطر ملکوت مناظر مارا مسئلت می نمودند روز مذکور بساعت دو از بتليان راه آهن هفده تن از عملداران آمده ملاقات کرده مراجعت نمودند ديگر فراغت و آسوده گی بود روز شنبه مبارزت پناه دولتخواه محمد شريف بيک توقسابه منغيت بعمل ايشيک اقاسی باضم حکومت ولايت قباديان که از شهرهای قديم است سر افرازی يافته روز مزبور از عملداران عسکريهء روسيه چهل نفر آمده ملاقات نمودند بساعت نه يوم مذکور (فيدروف) مهماندار باشی (اسفنديار) تيلماچ آمده احوال پرسی نمودند بعد از اداء صلوة ظهر بزيارت مزار فايض الانوار حضرت شاه مردان کرم الله وجهه که از قورغان چارجوی تا حظيرهء متبرکه تقريبا سه هزار کام مسافت باشد رفته زيارت و دعا و فاتحه نموده از روح پر فتوح آنجناب معلی القاب که از جملهء خلفاء اربعه و عشرهء مبشره اند استمداد و استعانت نموده از مقيمان و معتکفان بقعهء متبرکه دعا گرفته سير کنان باز گشته بقورغان آمديم نايب ايلچی که ذکر آن پيش ازين گذشت باز آمده ملاقات نموده مراجعت فرمود پکاه روز دوشنبه هشتم ماه مذکور حاکم چارجوی را که اسم و منصب آن سابقا ذکر يافت از برای سرشته و سر انجام خدماتی که در بخارای شريف امارت پناه نظام السلطنه العاليه آستانقل بی پروانچی زکوتچی برادر مهتر حاکم مذکور متکفل آن بوده الآن در سلک همراهان انتظام دارد تعيين فرموديم سيادت پناه سيد قاسم خواجه اوراق اودايچی در ولايت چارجوی نايب و جانشين حاکم مذکور گرديد قبل از سه ساعت از نصف نهار بطالع مسعود نقاره نواخته اسب سوار شده از قورغان بر آمده بچهارباغ خواجه مشهد آمده فرآمديم بعد از فيصل يافتن مهمات ضروريه که ناگريز خانهء سلطنت و پيشوايی است بعزم سواریء بر آمده اسب سوار شده بچادری که يلیء راه آهن جهت نزول ما طيار کرده بودند آمده همراه خدمت گذاران راه آهن ملاقات واقع شد درينمقام فرح بخش جماعتی که هميشه ملازم رکاب بوده تا اينجا همراهی داشتند و يک بتليان عسکرخاصه که هميشه ملازم رکاب بودند رفقاء سفر و مراجعت کنندگان وطن از همديگر امتياز يافتند هر کدام از بازگردندگان وطن را بنوعی تفقد و دلجويی رخصت مراجعت ارزانی داشته همراه دولتخواهان و پيش خدمتانيکه جهت استيفاء رزق مقدر برفاقت اين سفر پرثمر مقر شده بودند بوگان نشستيم اسماء رفقاء سفر از اينقرار است که نور چشمی سيد (مير عالم) توره، وزارت و امارت و فضيلت و مبارزت پناهان معتمد الدولة العالية دوربين بی کل قوش بيکی، نظام السلطنة العاليهة ترابقل بيک بی پروانچی سر کرده، و نظام الملک آستانقل بی پروانچی زکوتچی حضرتقل بيک توقسابه سرکرده، ارادت معترف ميرزا احمد مشرف، عقيدت اطواری محمد يونس ميرآخور ميرآخور باشی از پيش خدمتان عظيم بای مير آخور بغچه بردار محمد بيک ميرآخور بغچه بردار، تردی قراول بيکی فراش باشی، رسول بيردی قراول بيکی شربت دار، استا محمد يوسف طباخ بعد از جابجا شدن آنها براه در آمديم باستنسهء (بارغانی) بقدر ده دقيقه توقف فرموده راه پيما شده باستنسهء (قراول قدوقی) ايضا ده دقيقه ايستاده مرور نموده باستانسه (رفتک) رسيده مقدار نيم ساعت مکث نموده صلوة ظهر را گذاريده نهاری کرده راه طی نموده باستنسهء (پيکی) آمده پنج دقيقه ايستاده روان شده باستانسه (اوچ حاجی) رسيده ده دقيقه توقف نموده روانه گرديده باستنسهء (رونی) آمده بعد از اداء صلوة مغرب ده دقيقه مکث فرموده باستنسهء (کلچی) رسيده ده دقيقه ايستاده راهی شده باستنسهء (قربان قلعه) آمده مقدار پنج دقيقه توقف نموده براه در آمده بساعت هفت باستنسهء (بيرم علی) رسيديم چراغان فراوان بود جماعهء متکثره از مرد و زن بتماشا بر آمده بودند در اينجا از عملداران روسيه دو نفر آمده ملاقات نمودند باز راه پيما شده بساعت هشت و نيم از شب سه شنبه نهم ماه مذکور باستانسهء (مرو) آمديم که جمعيت کثيری فراهم آمده بودند از کثرت چراغان شب تاريک بمثابهء روز روشن مينمود يک نفر گنيرال و حاکم (مرو) پولکاونيک اريندرنيک که در ازمنهء سابقه بحکومت سمرقند سرافراز بوده بدولت بخارای شريف رفت و آمد بسيار داشته دوست ديرينه بود همراه يکده نفر عملدار ديگر آمده ملاقات کرده خوش پرسيها نموده مراجعت فرمودند بساعت نه از آنجا روانه گرديده ساعت ده باستنسهء (قره تپه) آمده پنج دقيقه ايستاده گذشته ساعت يازده باستنسهء تورت قراول) رسيده ربع ساعت توقف فرموده راهی شده بعد ازنصف شب سه شنبه باستنسهء (تقی) رسيده بقدر ده دقيقه قرار گرفته باز براه در آمده ساعت چار باستنتهء (دوشاخ) آمده نيم ساعت مکث نموده گذشته باستنسهء (ارمن سعد) سه دقيقه ايستاده راه پيما شده بعد از پنج ساعت و بيست دقيقه از نصف شب مذکور باستنسهء (قوقه) رسيده ده دقيقه قرار يفته روانه گرديديم هنگام دميدن صبح صادق باستنسهء (کوشوت) رسيده سه دقيقه ايستاده گذشته بساعت شش و نيم باستنسهء (آرتف) آمده سه دقيقه قرار يافته راهی شديم روز سه شنبه نهم ماه مذکور بوقت طلوع نير اعظم باستنسهء (باباتورمس) آمده پنج دقيقه مکث نموده راه پيما شده بساعت هشت روز مذکور باستنسهء (آق سو) رسيده پنج دقيقه ايستاده گذشته قبل از سه ساعت و ربع ساعت از نصف نهار باستنسهء (کورس) آمده بقدر ده دقيقه توقف فرموده براه در آمده قبل از دو ساعت چاريک ساعت از نصف روز باستنسهء آمده ده دقيقه قرار گرفته راهی شده ساعت ده به (عشق آباد) رسيده نزول فرموديم گنيرال گبورناطر گنيرال ليتنانت (کوره تپکين) تخمينا بهمراهی شصت نفر از عملداران عسکريه بر آمده استقبال نموده پرسش احوال سعادت اشتمال فرموده بچوتنی قراول و مزوکانچی بر آورده عزت داری نمودند ازوکزال همراه بر آمده بکالسکه نشستيم کالسکهای متعدد از برای رفيقان نيز آماده و مهيا بود که هر کدام سواری نمودند مزوکانچيان ساز و نواز عجيبی داشتند باين دستور مرور نموده از درون شهر تماشا کنان ميگذاشتيم جهت عزت داری ما چار باتليان عسکر چار باتری توپچی چار روت عسکر سواره ببالای راه بنظام ايستادگی داشتند بمحاذی هر فوج از عسکريهء نظاميه که ميرسيديم بلفظ روسی احوال پرسی ميفرموديم همه بآواز بلند بتلفظ روسی جواب داده اظهار فرحمندی مينمودند در اثناء عبور عسکری سواره را مشق داده بمکانی که از برای دستورخان آماده بود رسانيده آنجا فرآمده ضيافت نمودند بمکان مذکور نيز عسکريه مذکور مشق سربازی کرده تماشا ميدادند بعد از فراغ از نهاری تماشا گنيرال گبورناطر مذکور باز همراه بکالسکه نشسته از درون يک چار باغ فرح افزا گذرانيده کزارمهای سربازيه را نشان ميدادند حين بازکشت نيز عسکريه سواره مشق کنان ميآمدند داخل شهر مزبور گرديده بکوچه که فضا و وسعتی داشت عرابه سوار ايستادگی نموديم جميع سربازيه مذکوره بنظام گذشته بقانون دوستی و سلوک اتحاد مندی مرة بعد اولی پرسش احوال آنهارا نموديم آنها نيز بدستور مذکور بآواز بلند جواب ميگفتند بعد ازين مقدمه يک بتری توبچی را فرمان شد از راه هنروری و چابکدستی در عرض دو دقيقه که بر طرفه عين چندانی مزيد نبود توپهارا از عرابه فرآورده باسبها بار کردند پس از مرور سربازيه نظاميه راهی شده بوکزال رسيده فرآمديم گنيرال مذکور بوگان درآمده همراه ما ملاقات کرده مراجعت نموده بکنيرال مايور (فيدردوف) نايب خود جهت مارا بضيافت بمنزل و مسکن آنکس رسانيدن تعيين نموده رفتند بعد از انقضای چاريک ساعت از نصف روز همراه مهماندار مذکور بکالسکه نشسته بمنزل و مقام گنيرال مزبور رسيديم مزوکانچيان ايستاده نوازنده گی مينمودند که صداهای طرب انکيز فرح بخش بگوش ميرسيد از کالسکه فرآمده داخل عمارت شده همراه گنيرال گبورناطر و زوجه ايشان و مقدار بيست نفر از منصبداران عسکريه آنجايی ملاقات کرده قدری نشسته احوال همديگر را پرسيده از آنجا بخانه ديگر رفته همراه نامبردگان نهاری کرديم بعد از فراغ طعام ما از برای سلامتی اعليحضرت ايمپراطور اعظم ليموناد نوشيديم کنيرال مذکور بسلامتی ما باز ما بسلامتی گنيرال مذکور جامها بر داشتيم نايب ايلچی (کليم) مذکور از جانب نورچشمی سيد (مير عالم) تورهکه بعد از در يافت شرف ملاقات شاهنشاه خورشيد کلاه ايمپراطور اعظم بخواهش و سوابديدی دولت بخارای شريف که بلفظ روسی ازاينمعنی (نسليدنيک) تعبير ميرود مقرر گرديد بسلامتی زوجهء گنيرال مذکور جام برداشت باز گنيرال مذکور بسلامتی وليعهد مذکور جام برداشت بعد از اتمام اين امور گنيرال مذکور کرّةً بعد اخری بسلامتی ما و بهبودی سفر خيريت اثر (اورّه) کفتند از جابر خواسته دست همديگر را برسم ملاقات گرفته بخانهء اولی بر آمده اندکی قرار کرفته باز بر خواسته ملاقات نموده بيرون شديم گنيرال مذکور تاپيش کالسکهء ما آمده آمده وداع نموده باز ماندند ما همراه گنيرال (فيدروف) به کالسکه نشسته تماشا کنان بوکزال آمديم زن و مرد بسياری جهت ديدن ما اجتماعی داشتند (کليم) نايب و مأمور خدمت ايلچی خانه (کاگان) ملا ابرات توقسابه در آنجا ملاقات وداع کرده فاتحه داده باز داشتند بساعت سه باستنسهء (بزمن) آمده پنج دقيقه ايستاده گذشته در ساعت چار به (کيوکتپه) آمده ده دقيقه قرار گرفته راهی شده وقت شام باستنسهء (کيل اتا) رسيده ده دقيقه توقف نموده راه پيموده بعد از گذشتن پنج ساعت و سه چاريک ساعت از نصف نهار سه شنبه باستنسهء (بخاردين) آمده پنج دقيقه آرام يافته روان گرديده باستنسهء (ارچمن) رسيده پنج دقيقه مکث نموده گذشته بيگاه چارشنبه دهم ماه مذکور بساعت هشت باستنسهء (بامی) آمده ده دقيقه ايستاده براه درآمده بساعت نه يکربع مانده بود که باستنسهء (کتش) رسيده ده دقيقه توقف نموده روانه گرديده بساعت نه و نيم باستنسهء (قزيل روات) رسيديم بقدر بيست دقيقه قرار يافته راهی شده از استنسهء (اوشاک) و (اوزون سو) و (قزاق چپک) و غيرها بسلامتی و خاطرجمعی مرور نموده بساعت چار باستنسهء (يکه ايشيم) رسيده مقدار ده دقيقه آرام گرفته راهی شده بساعت شش ربعی باقی مانده بوده که باستنسهء (قره بلاق) آمده پنج دقيقه ايستاده گذران شده روز چار شنبهء مذکور بوقت فجر باستنسهء (مخائيل ايسکی) رسيده پنج دقيقه مکث نموده روانه گرديديم اوّلين مکانيکه آب دنکيز بنظر نمايآن گرديد همين استنسه بود بساعت هشت و نيم بلب دنکيز باستنسهء (اوزون اتا) رسيده نزول فرموديم ازروی تعيين دوست ما گنيرال ليتينانت (کره تپکين) مأمور روسيه بدستور معهود پچوتنی قراول بر آورده سلوک عزت داريرا مرعی داشتند در آن منزل قدری قرار گرفته بر آمده داخل پراخود شديم از همينجا پوت پولکاونيک (کلتين) و (ايگناتوف) که از طرف دوستما گنيرال ليتنانت (کره تپکين) مأمور خدمتما بودند و عملداران راه آهن (زکسپی ايسکی) وداع نموده روان شدند سر آمد عملهء پراخوت آدمرال (لنطمنوف)همراه عملداران وکار گذاران پراخوت بر آمده ملاقات نموده تملقات دوستانه بتقديم رسانيدند در اينمقام از مأموران خدمت دروازه ارک عالی که اسامی آنها سابقا رقم پذير کلک بيان گرديده بود تيلگراف خاطر جمعی گرفتيم که اطمينان ضمير و سرور بلاقصور حاصل گرديد بگنيرال مايور (فيدروف) بعشق آباد يک نشان طلا از درجهء اوّل مع خط او فرستاديم و بچند نفر ديگر از کلان شوندگان آنجايی نشان و ميدال از طلا و نقره نامزد گرديده تعيين شد که امارت پناه ملا جانميرزا پروانچی مذکور که سابقا برسم سفارت بسدّهء عليّهء روسيّه رسيده وارد حضور ساطع النور شهنشاه عالمپناه ايمپيراطور اعظم گرديده شرف صحبت اکسير خاصيت در يافته منظور نظر عاطفت اثر گرديده حاليا متصدی و متکفل نظام و انتظام کارگاه سلطنت فاخره بخارای شريف است درستی کنانيده بتوسط (کليم) نايب بدوست حقيقی ما گنيرال ليتينانت (کوره تپکين) ميرسانند که ارزوی خط بهر کدام آنها ميرسد بپودپولکاونيک (کلتين) نشان طلا از دوم درجه و بشش نفر ديکر از منصبداران مأمور بخدمت نشان طلا و نقره اعطا فرموده وداع کرده روانه روی دنکيز شديم بکرم او تعالی جل شأنه بمدت دوساعت و نيم از جايی که قدری خوف و خطر داشت بسلامتی عبور فرمودم آدم شرکت کفکازی ميرکوری مايل مراجعت شد يک نشان از درجهء سيوم نقره عنايت فرموده رخصت رجعت ارزانی داشتيم نماز عصر روز مذکور قطعات سحاب متراکم کرديده قطراتی چند چکيد هنکام شام باراده و مشيت مرسل الرياح وحی لاينام بادی در وزيدن آمده آب دنکيز فی الجمله شورشی بهم رسانيد اکثر ار رفقا که در ايام ماضيه بحرپيما و پراخوت نشين نبودند بنابر دنکيز و جنبش پراخوت بهر کدام اندکی غشيان عارض شد الحمد لله خود ما بحفظ و حمايت حافظ حقيقی مصون و مأمون شکر گويان به فراغت و آسودگی بساعت يازده و نيم بوکزال شهر (باکو) رسيديم که بمرحمت پادشاه اعظم از عملدار وايننی از طرف (فطربورخ) پولکاونيک (پوت يات) باستقبال مأمور گرديده رسيده بوده است که اورا ديده ملاقات نموده از اينمرحمت ايمپيراطور اعظم بيحد خورسند شديم از منصبداران شهر نيز مقدار ده نفر بر آمده ملاقات نمودند از وکزال بيرون شديم ديديم که تخمينا بيست هزار نفر ار مرد و زن و صغير و کبير بتماشا جمعيت داشتند از آنجا همراه پولکاونيک(پوت يات) و (فيودروف) مهماندار باشی و اسفنديار تيلماچ کالسکه نشستيم تا رسيديم به عمارتيکه بداخل شهر مذکور جهت نزول ما آماده و مهيّا کرده بودند دو سه از منصبداران مع مالک عمارت که (حسن بيک) می نامند آمده ملاقات نموده خير مقدم کفتند بعد ذلک وايننی گبورناطر شهر مزبور آمده ملاقات نموده نشستند احوال همديگر پرسيديم مقالات دوستانه فيمابيننا وقوع يافت اظهار مصادقت و موافقت نموده شد برای رفقاء ما سرای ديکر طيّار نموده بودند که آنجا فرود آوردند پس از انقضاء نيک ساعت بمنزل گبورناطر مذکور رفته ويزيد کرده مراجعت نموديم از بخارای شريف تيلگراف خاطر جمعی رسيد از مطالعهء آن حاصل گرديد بيگاه جمعهء مبارکه درين مقام بآسودگی و فراغت بانجام رسيد درين شب هوا قدری شورش پيدا کرده قليلی برف باريده پگاه جمعه دوازدهم ماه مذکور مهماندار بايشان و کارگذاران اشيا واسبابيکه بپراخوت بود بيرون آورده سرشته کرده بوکزال رسانيده بوگانها انداخته جابجا نمودند بگبورناطر مذکور نشان طلا از درجه اوّل بپولکاونيک (پوتيات) نيز نشان طلا از درجه اوّل و بچهار نفر عملدار ديگر نشان طلا و نقره و (بحسن بيک) مذکور صاحب منزل نشان طلاّ از درجه سيوم عنايت فرموده بساعت دونيم روز مذکور از قوشخانه بيرون آمده کالسکه سوارشده بوکزال باز آمديم گبورناطر مذکور نيز همراه بکالسکه نشسته بوکزال آمده اينجا نيز ضيافت نمودند مزوکانچيان حاضر بوده برسم عزّت داری مزوک ميزدند جمعيت کثيری از مرد و زن بتماشا حضور داشتند بساعت سه و نيم فاتحه داده اوزاد کردند که بطرف شهر (تفليس) مرحله پيما شديم بساعت چار باستنسه اولی که (پيله چی) نام داشت رسيده قدرپنج دقيقه آرام گرفته در راه در آمديم از استنسه دومين بلا توقف گذشته بساعت پنج باستنسه (بيوتسه) رسيده ده دقيقه مکث فرموده کذران شديم بساعت پنج و نيم باستنسه (سنک چو) آمده پنج دقيقه توقف نموده گذشتيم بساعت شش و نيم باستنسهء (الات) وارد شده بقدر نيم ساعت قرار گرفته راهی شده از استنسهء (نوه کی) و يک استنسهء ديکرس بی توقف گذران شديم بساعت هشت باستنسهء (حاجی قبول) رسيديم که فراوان چراغانی ترتيب يافته دشت و صحرا روشنی و ضيا پذيرفته مردم بسياری از رجال و نسا مجتمع گرديده بتماشا حاضر بودند اينجا قدر ربع ساعت قرار يافته براه در آمديم باستنسه (قره سو) فرود فرموده مقدار ده دقيقه ايستاده راهی شده ديگر استنسه بسلامتی و فراغت گذشته بساعت چار و نيم از شب شنبه باستنسهء (شيمخال) آمده پنج دقيقه توقف نموده روانه گرديده بساعت چنج و نيم باستنسهء (زکيم) رسيديم قدر ده دقيقه مکث فرموده باز طیّ طريق نموده بعد از مضی شش ساعت و نيم از نصف شب مذکور از استنسهء (دونس) گذشته بساعت هفت هنگام سفيدهء دم روز شنبه سيزدهم ماه مذکور باستنسهء (آقصفا) رسيده مقدار نيم ساعت آرام گرفتهيم از آنجا روانه شده بساعت هشت و نيم باستنسهء (سبوسولاغ) وارد شده پنج دقيقه ايستاده گذشته بساعت نه باستنسهء (قره بای) آمده بقدر بيست دقيقه قرار يافته در راه در آمده بساعت نه و نيم باستنسهء (آق تکله) رسيديم پنج دقيقه توقف نموده گذشته سباعت ده و نيم باستنسهء شهر (تفليس) ورود فرموديم مردم تماشايی جمعيت داشتند مارا بوکزالی که محل نزول ما مقرّ جلوس اعليحضرت يمپيراطور اعظم بوده سقف و جدار آن مکان سابقا از فرّلقاء همايون زينت پذيرفته بود فرود آوردند دو نفر گبورناطر و شش نفر عملدار آمده ديده ملاقات نمودند مقدار پنجاه نفر عسکر سواره بالای راه بر اورده بودند ازآن مکان فرخنده نشان بيرون آمده همراه يکنفر سرامد ميرزاخانه که از وی منصب مساوی بود بعرابهء کريته نشسته بلدهء تفليس را تفرج نموديم آراسته و زيبا شهری بود عمارات همه مرتّب و مزيّن رسته و بازار تماما مصفّا و بی غبار آوازهء خوبی و لطافت آن همه جا بگوش ميرسيد حالا که ديديم از شنيدن چندان زياده بود در حقيقت (شنيدن کی بود مانند ديدن) مجملا آنکه سير کنان بمنزلی که جهت نزول آماده گرديده بود رسيده فرود آمديم عمارت مذکور مقام ... و جای آرامش گبورناطر بوده است خوب مکانی و فرح فزا آرامگاهی بود اينجا يکنفر گنيرال مع پولکاونيک (کشنيکوف) آمده ملاقات کرده مراجعت نمودند از بخارای شريف Средства связи* تليگراف سلامتی گرفته خورسند شديم بساعت دو بمنزل گنيرال گبورناطر شهر تفليس گنيرال اديوتانت (شيرمتوف) وارد شده ملاقات نموده نشان طلا مرصع بالماس بخشش نموده بيرون آمده بحويلی گبورناطر رفته ويزيد داده باز گرديديم گنيرال گبورناطر (شيرمتوف) نيز بقوشخانهء ما تشريف نموده لوازم تهنيت و مراسم مبارکباد سفر ميمنت اثر را بتقديم رسانيده بدو قوتی ظرف طلا و نقره (پادارکه) کويان تحفه آورده سپاريده قدری مصاحبت نموده مراجعت فرمودند بيگاه يکشنبه چاردهم ماه مذکور دراين مکان باسايش و فراغت گذارانيديم روز يکشنبهء مذکور بساعت يازده از ملتزمين رکاب حاجی ابوالفيض خواجه صدور، ملا عصمت الله خواجه اوراق حکيم، ميرزا احمد مشرف، محمدی توقسابه، ملا شراف مير آخور بغچه بردار، قراول بيگی فراشباشی، قاسم تيلماچ اين هفت نفر را مع بارها اوزاد کرده شد که از راه (ولادکفکاز) عازم شدند روز مذکور بساعت يک گبورناطر شهر تفليس آمده بسير و تفرج به (گيمنازيه) يعنی مکتب ترغيب نمودند عزيمت فرموديدم خود نيز رفيق بودند دو نفر گنيرال و جند نفر از منصبداران آنجايی بيرون آمده ملاقات نمودند بزرک دبستانی بود از اطفالی که آنجا حاضر بودند تقريبا هشتصد نفر در شمار ميامدند بعضی از معاملات عسکری برخی از خواندن و نوشتن چندی تلّمذ علم مزوک مينمودند هر کدام بتحصيل فنی از فنون جدوجهدی داشتند مشاهدهء حالات آنهارا نموده بخانهء ديگر در آمده روی صندلی نشستيم کودکی از کودکان مکتب از اهل ايران بود بحضور آمده خطی را بتلفظ فارسی بعبارت فصيح خواند از مضمون خط مذکور فرح و سرور حاصل گرديد بکودگان مکتب (خدا راضی باد) رسانيده از انجا خارج گرديده بعمارتی داخل شديم که از هر صنف جانورانرا بقفسهای وسيع که از سيم آهن ترتيب يافته بود انداخته ترتيب فرموده نگهبانی مينمودند يکنفر گنيرال که پاسبان آنمکان بود آمده ملاقات نمود از انجا گذشته بعمارت سه آشيانه بالا رفته ديده شد که اجساد خاليه از ارواح بعضی جانورانرا از پوست بر آورده جلد آنهارا ببعضی از اشيا مملو نموده جابجا مرتب گذاشته بودند که دربادی النظر بچشم بيننده ذی روح و متحرک مينمود خالی از غرابت نبود اينمقام را بلفظ روسی (موزيه) ميناميده اند در داخل (موزيه) از اسباب و ادوات و آلاتيکه درولايات روسيهو غيره موجود ميشود از اشياء نفيسه و غريبه از قديم و جديد از هر کدام نمونهء بانظم و ترتيب چيده گذاشته بودند قدری تماشا نموده باز گشتيم بعد از نماز شام گنيرال گبورناطر (شيرمتوف) بدلجويی نور چشمی سيد (مير علی) توره حلوا فرستادند که آدمشان آورده سپاريده رفت بساعت هشت گبورناطر آورده تکليف تماشا نمودند رفاقت نموده کالسکه سوار شده به (تياتر) رفتيم چار طريقه بازيگری و صنعت نمايی کرده تماشا داد بساعت يازده باز گرديده بمنزل آمديم گبورناطر مذکور ملاقات کرده مراجعت نمودند بقيهء از شب باسراحت گذاشت روز دوشنبه پانزدهم ماه مذکور بساعت يازده گنيرال گبورناطر (شيرمتوف) بديدن آمده قدری صحبت و قال و مقال نموده دلجويی کرده مراجعت فرمودند بساعت يک نچالنيک کمندال همراه يکنفر گنيرال آمده مارا همراه و رفيق شده بدو مکتب ديگر گذرانيدند ميديديم که کودکانرا بخانهای جداگانه هر کدام را بالسنهء مختلفه و لغات متنوع تعليم و تلقين مينمودند اهالی مکتبهارا احوال پرسی نموده جوابهای خوش شنيده باز بموزيه بر امده تماشا نموده بساعت سه و نيم بآرامگاه رجعت فرموديم گنيرال مذکور نيز بمکان خود مراجعت نمودند شب سه شنبه شانزدهم ماه مذکور بعد از نماز شام مير صالح بای مترجم از بخارای شريف رسيده دعا نمود بساعت هشت برفاقت گمندال مذکور بتيآتير رفتيم بدستور گذشته چار نوع اشيا تماشايی نشان داد جمعيت زيادی از مرد و زن بتماشا حاضر بودند درين مکان همراه گنيرال گبورناطر شيرمتوف ملاقات وداع نموده بساعت يازده بقوشخانه رسيده بسی و دو نفر عملدار روسيه نشانهای طلا و نقره از درجات مختلفه موافق مرتبه و منصب هر کدام داده بقيهء از شب بفراغت و آسودگی گذرانيديم روز سه شنبهء مذکور بساعت ده گبورناطر گنيرال گمندال کلان گلاوه ميرشب شهر برای اوزاد کردن آمدند بآنها وداع نموده برآمده بعربهای کريته نشسته عازم (ولاديکفکاز) گرديديم بهر عرابه چار رأس اسب بسته بودند عملدار مع دوبيداغ و چهل نفر عسکر سواره از پيش و پس عرابه روان شده تا استنسهء اول آمدند از همين استنسه وداع نموده براه آمده باز گشتند اينجا اسبهای عرابه تبديل يافت يک بيداغ و ده نفر عسکر سواره رفيق شدند بعد ازين استنسه که ميرسيديم قراولهای اوّلی باز مانده قراولهای جديد مرافقت مينمودند بين دستور راه پيموده باستنسهء دومين وارد شده نزول فرموديم قدری آرام گرفته چای نوشيده باز سوار شده براه در آمده باستنسهء سومين آمده نازل گرديده فرصتی استراحت نموده باز راه پيما شده باستنسهء بلا توقف کذشته بيگاه چارشنبه هفدهم ماه مذکور بساعت هشت باستنسهء (مليت) رسيده فرود آمده فراغت نموديم روز چارشنبه هفدهم ماه مذکور بتليگراف خانه در آمده صنايع و عجايب آنرا ديده حرکات و سکنات اسباب و ادواتش را بنظر تدقيق مشاهده فرموده بکلان شوندهء آنجا نشان نقره از درجهء سيوم بخش نموده بيرون آمده عرابه سواره شده براه آمديم باستنسهء سيده نافرامده گذشته از استنسهء نيزبی توقف گذران شده باستنسهء کاريک) وارد شده فرود آمده قدر يک ساعت قرار گرفته نهار مرده سوار شده براه در آمده باستنسهء رسيده بی توقف در گذشته باستنسهء نيز نا ايستاده راه پيموده روز مذکور بساعت پار وارد استنسهء(ولادکفکاز) گرديديم از صاحب منصبان سه نفر گبورناطر مع چار نفر عملدار ديگر آمده ملاقات کرده مارا بعمارتيکه جهت نزول اعليحضرت ايمپيراطور اعظم مخصوص بود فرود آوردند قدری آرام گرفتيم بسکه مردم تماشايی بيعدد جمع شده قيل و قالی و شور و شغبی داشنتد برای فراغت بوگانها در آمده هر کدام از رفقا بمکان مناسب خودها قرار گرفته از راه يکسو شده شبرا باستراحت گذرانيديم بعد از نماز شام دو تليگراف سلامتی از طرف بخارای شريف گرفتيم وايننی گبورناطر (کخاتوف) بديدن آمده ملاقات نموده از کيفيت حالات پرسيده باز گرديده مزوکانچيانرا فرستادند که آمده فرصتی ساز و نواز کرده رفتند دران زمان فرح توامان که بعزيمت اين سفر بهجت اثر از مقرّ سلطنت و مرکز خارج شده بولايت (چارجوی) داخل گرديده بوديم از السنه وافواه تجار و متردّدينکه در ايام زمستان و هنگام وفور برف و باران ازين ممر مرور فرموده بودند غلبهء برودت و شدت سرماء مراحلی که کريته در گذشتيم بواسطه و بلا واسطه بمبالغهء تمام بسمع اشرف اعلی ميرسيد لهذا جهت حفظ صحت و تربيت بدن که از واجبات است برخی از اسباب و ادوات ضروريهء لابديهء اينچنين ايام بهمرسانيده بيرون آمده بعد ما که وارد (تفليس) گرديديم آنمبالغه درجهء عليا يافت دوستان روسيّه که راه ديده و سفر کرده بودند از راه محبت و خير خواهی از صعوبت راه و استيلاء سرما انديشها داشتند آياچه روی دهد و چه پيش آيد ميگفتند ما بآيين بندگی و قانون سرافکندگی پنجهء اعتصام بحبل متين عنايت فاعل مختار که خليدن خار و کسستن تار بدون اراده و مشيت او نبوده و نخواهد بود سخت نموده براه در آمده مرحله پيما شديم حين عبور و مرور ديدن باندازه شنيدن نبود بالبسهء شتوی چندانی احتياج نرفت و اکثر اسبابيکه ناگزير اين راه پنداشته بوديم معطل و مهمل ماند بسلامتی ابدان که اعظم نعماء الهی ست در کمال سهولت بی مسّ آفت طیّ مسافت نموده بمقام امنيت رسيديم از بلده (تفليس) تا (ولاديکفکاز) کوهسار ناهموار بود نشيب و فراز بسياری داشت برف کثيری هم بر زمين آمده قدر آلچين از جاده بالا شده بود اما حضرت مسبّب الاسباب وسيلهء بر انگيختن و سبب ايجاد فرموده بيانش آنکه قبيل ورد ما جناب وليعهد دولت روسيه جهت برادر ستوده سير خويش از اين راه گذشته بولايت (عباس تومان) رفته بوده اند و مقدار سه هزار مرد کارگذار پيش افتاده برفهارا از جاده دور انداخته راه ميکشاده اند باين سبب ما نيز در غايت آسانی بی ملال گذشته بمنزل رسيديم جهت اطمينان ضمير و جمعيت خاطر دوستان صداقت کيش و محبّان خيريت انديش يعنی گنيرال ليتنانت (کوره تپکين) و گنيرال ليتنانت بران (ويراف ايسکی) و گنيرال ليتنانت (شيرمتوف) تيلگراف سلامتی داديم درين شب هوا منقلب و متغير گرديده برف شديد باريد بهر کدام از گنيرال گبورناطر (کخاتوف) و گبورناطر ويتسه نشانهای از درجه اول و بسه نفر عملدار ديگر سه نشان طلا و بيک نفر از آنها نشان نقره داده شد روز پنجشنبه هژدهم ماه مذکور نز برف ميآمد روز مذکور بساعت يازده گنيرال گبورناطر ( کخاتوف) و گبورناطر ويتسه کلان گلاوه و ميرشب حاضر آمده وداع نموده باز گرديدند بساعت دوازده عازم ولايت (مسکو) شده براه در آمديم باستنسهء اوّل توقف کرده گذشته باستنسهء (براکو) رسيده هشت دقيقه آرام گرفته روانه شده ازيک استنسهء ديگر بلا توقف گذران شده باستنسهء (پراخلادنی) آمده بيست و دو دقيقه تانّی نموده بيکنفر گنيرال مايور که از جملهء عسکريّهء سواره بود نشان طلا از درجهء دوم اعطا فرموده گذشته از دو استنسهء ديگر نيز نا ايستاده روانه گرديده باستنسهء (نزلونچی) قدر پنج دقيقه مکث نموده راهی شده باستنسهء (ميزاک) رسيده ربع ساعت قرار گرقته در راه در آمده شب جمعهء مبارکه را درون وگان بآسايش و فراغت گذزانيديم روز جمعه نزدهم ماه مذکور قبل از طلوع آفتاب باستنسهء (مالاديس) رسيده شد بنا بر کثرت برف و طغيان باد عبور ممکن نبود لهذا مقدار هفت ساعت نجومی توقف اتفاق افتاد پس از مضی اين مدت از طرف شهر (مسکو) پوشيدهء پاييز آمده گذشته مايان نيز براه افتاده روان شديم بملاحظهء آنکه باد شديد ميوزيد و جاده را از برف می پوشيد بيک وگان مزدور انداخته راهی شده قدر دو چقريم راه طی نموده باز توقف فرموديم مزدوران فرود آمده راه ميکشادند ما مرور مينموديم باين دستور باستنسهء رسيده قدر بيست دقيقه قرار گرفته در گذر شده باستنسهء (اسعنايا) آمده ايضا بيست دقيقه ايستاده راهی شديم درين اثنا از دوستان گنيرال ليتنانت بران (ويراف ايسکی) و کنيرال ليتنانت (شيرمتوف) جواب تليگراف فرستاده رسيد مطالعه نموده خورسند شديم روز مزبور بساعت سه و نيم باستنسهء (کيسله کوف) آمده قدر بيست دقيقه مکث فرموده روان شده بساعت شش و نيم باستنسهءرسيده ايضا بيست دقيقه ايستاده گذشته بساعت هشت شب شنبه وارد ولايت (رستو) شده بکلان شوندهء پاييز نشان طلا از درجهء دوم بخشش فرموديم يکنفر گبورناطر عسکر و کلان گلاوه و ميرشب شهر و شش نفر از اهل اسلام بر آمده ملاقات نمودند شب مذکور بساعت ده از ولايت (رستو) بيرون آمده راه پيما شده درون وگان باستراحت و فراغت گذرانيديم روز شنبه بيستم ماه مذکور وقت سفيدهء دم باستنسهء (چتکو) رسيده مقدار بيست دقيقه مکث فرموده روانه گرديده بساعت شش باستنسهء (لميان) آمده قدر ده دقيقه قرار گرفته راهی شده باستنسهء (چراکوف ايسکی) رسيده نيز ده دقيقه توقف نموده گذشته بنصف نهار دو ساعت باقی بود که باستنسهء (مخائيل ايسکی) وارد شده نيم ساعت آرام گرفته گذشته باستنسهء (سوخاوار) رسيده پنج دقيقه ايستاده روان شده باستنسهء (ليسکی باز) آمده ده دقيقه آرام يافته در آنجا بنايب نچالنيک راه آهن نشان نقره از درجهء اوّل اعطا فرموده گذشته باستنسهء (اردلنيم) رسيده قدر پنچ دقيقه ايستاده ارهی شده باستنسهء (کرازی) ورود آورده بوکزال فرود آمديم قدر بيست دقيقه توقف نموده شد اينجا بکلان شوندهء راه آهن نشان طلا از درجهء دوم داده از بخارای شريف تليگراف خاطر جمعی گرفتيم بعد از غروب آفتاب بر آمده راهی شده باستنسهء (کزلوف) وارد شده مقدار يک ساعت قرار گرفته روانه شده بقيهء از شب درون وگان براحت خوابيديم پکاه يشنبه بيست و يکم ماه مذکور بعملداران راه آهن سه عدد نشان طلا يک نشان نقره داده براه در آمده باستنسهء رسيديم از مردم سودا گريّه ايرزين مع دامادش شاغازی سيد معروف مقيم بای يحيی بای نصرالدين بای جوره بيک لطيف خواجه و چندی ديکر از بخاری و تا شکندی و از يهوديان بخاری پسر ملا اهران مع نه نفر ديگر و از خدمتکارانيکه سابقا برخصت ما اشياء تحفه و ارمغان را باين شهر رسانيده انتظار قدوم ما داشتند ميرزا شا قراول بيکی ابراهيم جيباچی عليمردان ميرزا باشی حاجی تيلماچ بر آمده استقبال نموده بسلامت رسيدن ما شکرانها بجا آوردند از آنجا گذشته قبل از چار و نيم ساعت از نصف نهار باستنسهء شهر (مسکو) ورود فرموديم اشخاص متکثره از مرد و زن صغير و کبير کهل و پير زياده از حد قياس و تخمين اجتماع داشتند از اهالی بخارای شريف نيز نفری چند بنظر در آمدند اوّلا مرتبه همراه برادر کهتر خود سيد مير منصور در آوان حيات قبلگاه خلد آرامگاه بفرمودهء کرامی باين بلاد رسيده حاليا مقيم و متوطن شهر مذکورست ملاقات نموده مستفسر حالات او گرديده تفقد و دلجويی فرموده ثانيا همراه يکنفر گنيرال و چار نفر از منصب داران بزرک وليسارتوره ايلچیء دار الفاخرهء بخارای شريف ملاقات کرده احوال پرسی نموده بعد ذلک همراه اما شهر و چند نفر از اهل اسلام ملاقات واقع شد پس ازان از وگان پايان آمده از درون وکزال گذار کرده بکريتهء مخصوصه که از طرف پر شرف شاهنشاه اعظم جهت نوازش و دلجويی ما رسيده حاضر بوده است سوار شديم پولکاونيک پوت يات رديف بود روان شده بشهر مذکور دخول فرموديم بفرمان شاهنشاهی مارا به (کريملی دوارس) که مکان مخصوص اعليحضرت ايمپيراطور اعظم ميباشد رسانيده فرود آوردند دوارس مزبور بو العجب عمارتی و طرفه بنايی بود که همانا در زير طلق گردون و عرصهء ربع مسکون عديل و نظير آن کسی نديده باشد از صفا و نزاکت و خوبی و طراوت آن چه نويسم و بچه سان شرح دهم که زبان قلم و قلم زبان از وصف آن عاجز و قاصر ست بل از کمال شهرت از توصيف و صافان و تعريف معرّفان مستغنی ست جميع ملتزمين رکاب نيز بهمين مکان جايگير شدند دو نفر گنيرال و سه نفر عملداری که بپاسبانی اين مقام اختصاص داشتند آمده ملاقات و خوش پرسيها نمودند بعد از قرار گرفتن و آرام يافتن نظام الملک آستنقل پروانچی بمنزل جناب بلند مرتبه برادر ارجمند اعليحضرت ايمپيراطور (سيرگی اليکساندرويچ) گنيرال گبورناطر شهر مذکور فرستاده از ساعت باسعادت ملاقات استفسار نموديدم باز گرديده خبر آوردند که بعد از مضی دو نيم ساعت از نصف نهار مقرر گرديد بساعت مذکور عزيمت نموده بمنزل مذکور رسيديم که مقدار ده نفر عملدار ايستاده گی داشتند مذکور (سيرگی اليکساندرويچ) و دادر خجسته منظر شان (پاول اليکساندرويچ) از دو خانه بيرون شده ملاقات دوستانه کرده پرسشهای محبّانه نموده بخانه در آوردند لحظهء روی صندلی نشستيم بعد ازان مليکهء مکرّمه زوجهء (سيرگی اليکساندرويچ) رسيده ملاقات فرموده تکليف دستور خان نمودند رفته قدر ربع ساعت صحبت نموده مکالمات و محادثات صديقانه فرموده فرحمندی حاصل شد بر خواسته بخانهء سيومين بر آمده نشان برليان که جهت آنجناب طيّار بود بدست خود سپاريده بيرون بمکان گنيرال (کيستنده) رسيده ملاقات نموده قدری مصاحبت کرده بر آمده بحويلی گبورناطر آمده ملاقات کرده خارج شده بعمارت گنيرال (استله بين) وارد شده ملاقات فرموده بيرون آمده بآرامگاه خود باز گرديده از بخارای شريف تيلگراف خاطر جمعی گرفته شب را بفراغت گذرانيديم پگاه روز دوشنبه بيست دويم ماه مذکور مهماندار باشيان وليسار توره ايلچی آمده احوال پرسی کرده مراجعت نموده بساعت يازده از قرارگاه خود پايان آمده بيک خزينه از همين دوارس که اسبابها و ملتقها بود ديده از نظر گذرانيديم بيک عملدار راه آهن نشان نقره از درجهء اول داده شد بساعت دو گنيرال کيستنده اديوتانت گنيرال آت ارتليری مع نايب خود آمده ملاقات نموده پرسش احوال فرموده باز گرديدند بدرون همين دوارس باغچهء باصفايی بود در آنجا مصور چابکدستی آمده تصوير ما نور العينی سيد (مير عالم) تورهء وليعهد و نظام السلطمه آستنقل بی پروانچی را بماشين گرفته چهل عدد کاغذ تصوير عمارات دوارس هارا داده بر آمده رفت بساعت چهار بلند درجه (سرگی اليکساندرويچ) و (پاويل اليکساندرويچ) بقوش ما تشريف قدوم ميمنت لزوم ارزانی داشته ويزيد داده بساعت هفت و نيم بابيد تکليف نموده مراجعت فرمودند همين روز نور چشمی را گنيرال اديوتانت گنيرال آت ارتايری اسلوبين همراه شش نفر عملدار بسير بيرون برده تماشا داده آمده بودند نماز شام از بخارای شريف تليگراف خاطر جمعی گرفته بعد از نماز شام همراه مهماندار باشيان سيرک رفته تماشاها نموده خورسنديها کرده از آنجا بيرون شده همراه امارت پناه دوربين بی کل قوش بيکی و نظام السلطنة آستانقل بی پروانچی و اسفنديار تيلماچ عازم حمام شديم نچالنيک اشتاب گنيرال مايور (فيودروف) رفيق ما پيشتر حمام را طيار کرده الحق خوب باب تاب کرده بود از طرف گنيرال استلوبين نيز يکنفر عملدار پيشتر آمده بود مذکور تازه عمارت مزين و آراسته بود هوای خوب راحت بخش داشت قدر يکساعت نجومی استراحت نموديم گرانيها مرتفع شده آسوده گی و خفت اعضا حاصل گرديد بعد از انقضاء نيم ساعت از نصف شب سه شنبه بقوشخانه مراجعت نموده بقيّهء از شب را بفراغت گذرانيديم پگاه سه شنبه بيست و سيوم ماه مذکور بساعت نه (سپوچنيکوف) کوپيس بزرگ شهر مسکو که فوريکهء لتهء زرين گرانبها و مخمل و فرنگی دارد بقوش ما رسيده ملاقات نمود ذکر اورا بسيار شنيده بوديم شخص معروف و مشهورست و اصناف پرچه های بهر بلاد ميرسد ما نيز هر چگونه لباس واريکه دل ميخواست تصوير آنرا بکاغذ کشيده ميفرستاديم طيّار نموده روانه ميکرد قليلی مصاحبت شد مرد خليق خوش محاوره بوده است روز مذکور بانجنار حمام نشان نقره از درجهء سيوم عطا کرده شد بهمين دوارس که بطبقهء بالا قرارگاه داشتيم در آنجا ماشينی نصب کرده بودند که هر کاه ارادهء پايان آمدن کنيم روی ماشين نشسته بی تشويش نشيب ميشديم هنکام عروج نيز بلاتعب بالا ميرفتيم زيبا صنعتی بود ازبايهای روسيه و کاو و ترکيوان بانک و شريک تجارت استدير بديدن ما آمده هر کدام تحفهء آوردند از عملداران شهر مذکور يک نفر کلان شونده و بارون (بوير) آمده ملاقات نمود قدری آرام گرفته مراجعت فرمودند بساعت يازده پروچيک بلاف مع آدمان و اسبابها و بارها سابقا از ولايت (جهارجوی) اوزاد کرده بوديم از راه سلامت رسيده دعا نمودند بساعت يک بفوريکهء براخوروف ايسکی نام فوريکان چيت ميباشد رفته لحظهء کارستان و هنرهای اورار تماشا ديده بعمارت ديده بعمارت آن بر آمديم ضيافت خوبی کرده اعزاز و اکرام نموده اوزاد کرد مسرور شده بيرون آمده بآرامکاه رسيده بساعت هفت از شب چهار شنبهبمنزل اوليکه کناز عاليمرتبه سيرگی اليکساندرويچ بابيد حاضر شديم برادا عالی کهر ايشان (پاول اليکساندرويچ) و زوجهء ايشان مليکهء محترمه بر آمده ملاقات نموده خوش پرسيها کرده مهمان نوازی فرموده بخانهء اوّلين در آمده اندکی قرار گرفته از آنجا بخانهء دومين داخل شده سر دستورخان نشستيم انواع ميوه و اصناف حلويات آماده و مهيّا بود قدر نصيبه بکار رفته از آنجه بخانهء سيومين دخول فرموده موافق نوشته بصندليها آرام گرفتيم اطعمهء کوناکون مختلفه الالوان حاضر آوردند طعامهای خوش مزهء بالذّت بود قدر اشتها تناول نموده بر خواسته بخانهء اوّلين بر آمده قدری قرار يافته بخورسندی و خوشحالی مراجعت نموده بساعت ده بقوش خانه رسيديم بقيّه از شب راحت و فراغت و آسودگی حاصل بود روز چهار شنبه بيست چهارم ماه مذکور بساعت نه از جماعهء تاتاريّه ايرزين نام مع خواجيين بانک بخارای شريف بوده گی وارد صحبت گرديده برک سبزی از نظر گذرانيدند از کلان شونده گان ويستوفکه شهر مسکو يک نفر بديدن آمده ملاقات کرده باز گرديد بعد از دونيم ساعت از پيشين جهت ضيافت سوم ايسکی پولک رفتيم که گنيرال کيستنده و جميع صاحب منصبان بزرک و برادر ما سيد منصور و افيسرها بر آمده ملاقات نمودند ضيافت خوبی شده مراتب ميزبانی مراعات يافت نفری چند از رجال و نساء سازنده و نوازنده حضور داشتند بکرات خوانندگی و نوازندگی سرور بلا قصور رخنمود بعزم مراجعت بيرون شديم که سربازيّه بقانون نظام ايستادگی داشتند پرسش احوال فرموده پاسخ خوش شنيديم بعد ذلک اورّه کفته دعا نمودند از آنجا بمسکن بارون (بوير) رسيده ويزيد داده ملاقات کرده بيرون آمده اطراف شهر را سيروگشت کرده تفرج نموده بقوشخانه باز گرديديم بساعت نه از شب پنجشنبه هفت نفر از ملتزمين رکاب ما بحويلی گنيرال گبورناطر مسکو رفتند خودما بساعت نه و نيم همراه مهماندار بايشان بر آمده بمنزل بلند درجه سيرگی اليکساندرويچ وارد شديم که جمعيت کثير از مرد و زن فراهم آمده بود دو نفر شاه زاده همراه مليکه ها رسيده ملاقات کرده تکليف نموده بخانهء وسيعی در آوردند نام خواننده سابقا ببخارای شريف رفته بچهار باغ شيربند ملاقی شده تماشا داده بود مع چند تن از مرد و زن غنا پيشه حاضر بوده ساز و نوازی کردند بعد از انقضاء يکساعت مليکهء مکرمه تکليف چای نوشی نمودند بر خواسته بخانهء ديکر آمديم از ضعفاء منصبداران هفت نفر ديکر بحضور آمدند روی صندليها نشسته قدری باطعمه و اشربه پرداخته شد بعد از مضی نيمساعت بلند مرتبه سيرگی اليکساندرويچ آمده بخانهء کلان اوّلين رسانيدند مطربان و مغنيانيکه حاضر بودند بالحان دلپذير و اصوات طرب انکيز خوانندگی و نوازندگی کرده مسرور نمودند بعد از فراغ بخانهء ديگر بر آمده همراه شاهزادها و مليکه ها وداع کرده بيرون شده همراه وزارت پناه قوش بيگی و اسفنديار تيلماچ و دو نفر خدمتکار و امارت پناه ترابقل بيک بی پروانچی بحمام رفته قدر يکساعت استراحت کرده بساعت يک بقرار کاه مداجعت فرموده فراغت کرديم روز پنجشنبه بيست و پنجم ماه مذکور همراه ليسارتوره ايلچی و مهماندار باشيان ملاقات نموده بدوستان ما گنيرال کيستنده و گنيرال استيله بين نشان طلا مرصع بالماس فرستاده بگبورناطر شهر مسکو و گنيرال کوزنيسوف نشان طلا از درجهء اوّل و بسائر منصبداران پنجاه و پنج عدد نشان طلا و نقره و بسی و پنج نفر ديگر ميدال طلا و نقره بخشش نموده شد روز مذکور بساعت يک عاليمرتبه وليکی کناز سيرگی اليکساندرويچ بمقتضاء قدر شناسی و مهمان نوازی جهت ما بيک قوتی ظروف طلا و نقره فرستاده بنظام السلطنه آستانقل بی پروانچی و بمبارزت پناه محمد يونس مير آخور ميرآخور باشی انگشترين طلا بالماس ترصيع يافته روانه نمودند خورسندی و فرحمندی حاصل گرديد بعد ازان بيرون آمده به (بيرژه) رفتيم اغنياء روسيه اجتماع نموده ملاقات کرده فراخور حال ضيافتی نموده عزت داری کرده اوزاد نمودند از آنجا بتماشای (پايکه) رفته تماشا و تفرج کرديم ديديم که يک عمارت از تخته طياری کرده اند به پيش عمارت مذکور يک ميدان کلان ميباشد باطراف همين از چوب نشانهء کرده چند عدد اسبهای خوب بَچَنَه ها بسته گی برابر از دو طرف سرميدهند کدامش سه دفعه از ميدان مذکور گردش کند محسوب يافته تحسين ميکنند و آفرين مينمايند بقدر يکساعت تماشا کرده باز کشته بويزيد در آمده از آنجا باز گشته بقوشخانه آمده بتردد سفر فطربرخ شده مع اسبها و اسبابها بوکزال فرستاده باغنياء اهل اسلام و روسيه بقدر حال هر کدام نشان و ميدال و لباس داده خورسند نموديم کرجدان ايسکی گبورناطور آمده برسم وداع و خوش باشی ملاقات کرده باز کرديدند بساعت ده از شب جمعه ء مبارکه که بسعادت و فرخی اقتران داشت از مقام باشش پايان آمديم دوستان صافی عقيدت گنيرال استيله بين و گنيرال کوزنيسوف مع ساير منصبداران رسيده دست داده بترانهء وداع مترنم گرديده باز ماندند از روی دوستی و مودت (يخشی قالينک دوستلار) گويان بارابهء کريته نشسته بوکزال آمديم گبورناطر شهر و ميرشب شهر (مسکو) مع نه نفر عملدار ديکر رسيده ملاقات کرده وداع نموده باز ايستاده بعد از دخول بوگان برادر سابق الذکر که سيد مير منصور اند داخل شده وداع کرده فاتحه داده بيرون آمدند يکنفر پولکاونيک اشتاب و نچالنيک دويجان در آمده ملاقات گردند ايندونفر بخدمت مأمور شده بودند که تا فطربورخ با هم ميروند بساعت يازده براه در آمده شب بفراغت گذشت همين بيگاه سال نو روسيّه بوده از ولايت (مسکو) باعليحضرت ايمپراطور اعظم و مليکهء معظمه ايمپراطوريتسه و وليعهد برومند و پانزده نفر ديگر از صاحب جاهان تيلگراف تهنيت نوروز داده بوديم روز جمعه بيست و ششم ماه مزبوره بيک استنسه از جانب وليعهد مذکور جواب تيلگراف آمد از بخارای شريف نيز تيلگراف خاطر جمعی رسيد از کلان شونده گان عملهء راه آهن بدو نفر نشانهای طلا از درجهء دويم و يکنفر ديگر ميدال طلا از درجهء اولی داده شد بساعت پنج و نيم روز مذکور باستنسه (لوبيو) رسيده مقدار چهل دقيقه قرار گرفته راهی شده بساعت هشت بوکزال ولايت فطربورخ رسيديم از طرف شاهنشاه بامروت مهمان نواز محکمهء وايننی منستر نچالنيک ازيات ايسکی چس گنيرال ليتنانت(پرتسنکاه) همراه يکده نفر عملدار وايننی و از محکمهء منستر خارجيه ديريکتور ديستويانی اتستات ايسکی ساويت نيک (ليسوف ايسکی) مع يکده نفر از منصبداران محکمهء مذکوره تعيين شده بوده اند که بوکزال آمده همراه ما ملاقات کرده جويان احوال شده تملّقات محبّانه کرده گنيرال ليتنانت (پرتسينکا) مارا بخطاب (دش سويت ليست) مخاطب فرموده حرف ميزدند ازين لطف جديد و مرحمت تازهء شاهنشاهيکه شرف صدور يافته بود اين نيازمند درگاه اله مع جميع رفقا بحدّ اندازه خوشنود و شادمان شديم درين اثنا گنيرالنای اشتاب پولکاونيک (پوت يات) که از شهر (باکو) اينجنانب بخذمت مأمور بوده رفيق راه و همدم آگاه بود بمحلين مذکور رسيده بحضور منصبداران مذکور بالقاب صادرهء مذکوره مبارکباد کرده تهنيت رسانيده اظهار بشاشت نمود از اوضاع و اطوار دوستان و طرز گفتار ايشان روشن و ظاهر مبرهن و باهر بود که ازورود ما راضی و از الطاف و اشتياقی از طرف پرشرف شهريار باوقار فلک اقتدار در بارهء ما صدور مييابد خورسندی و رضامندی دارند موجب شکر گذارست که بار خاطر نشديم و از ممر ماغبار ملالی بر دامن دلی و آيينهء ضمير ننشست سخن مختصر و قصّه کوتاه که از وکزال بر آمده بيرون شده در کمال خوش حالی همراه گنيرال ليتنانت پرتسينکه و اسفنديار تيلماچ کريته نشسته رانده داخل شهر فطربورخ شديم از قضيّهء اتفاقيه همين روز اوّل فصل نوروز و مبدء موسم مسرت و فيروزی بوده شهر مذکور بتکلف تمام زينت و آرايش يافته کوچه بازار تماما چراغان شده عملها برپا گرديده جمعيت لايعد و لا يحصی از صغير و کبير همه مسرور و فرخمند و خرم و خورسند سر گرم تماشا بودند امّا سردی هوا درجهء بالا داشت که تريزهء ارابه را کشاده ماندن ممکن نبود بدين منوال تفرج کنان مرور فرموديم تا رسيديم بکوجه (نيف ايسکی) که شهرتی دارد فورا بنظر گرم و آشنا نمود چرا که بسفر اوّلين که بمورد (کره ناطسی) حاضر گرديده بوديم از نظر گذشته بود بگنيرال مذکور معرفی نموديم که اين رسته را کوچهء (مالی مار ايسکوی) مينامند و اين رسته بکوچهء (نيف ايسکی) موسوم ميباشد متعجب شدند که در مدت ده سال بل زياده نقوش اين مکان از لوح محو نگرديده بوده است از آن مقام عبور نموده بميدانيکه تحت (زيمنی دوارس) بين محکمهء وايننی مينستر و مجکومهء اشتاب و محکومهء مينستر خارجی واقع ست رسيديم فضاء مذکور را نيز شناخته اظهار فرموديم از طرف دريا آمده بزيمنی دوارس که بعنايت شاهنشاهی جهت نزول ما متعين شده بود فرود آمديم دوارس مذکور مکان بيعديل و بناء بی نظير بود آنقدر قصور متعدده و بيوت متکثره از علويّه و سفليّه بزرک و کوچک طبقه بعد طبقه و آشيانه بالای آشيانه داشت که محتسب خرد از احصاء آن بعجز اعتراف مينمود خانها همه آراسته وزينت يافته عمارات تماما بفرشهای قيمتی مزين سقف و جدار بتصاوير عجيبه و نقوش غريبه مصوّر و منقّش مايحتاج زندگی بهر خانه جداگانه آماده و مهيّا هوايش غم زدا و سرور افزا از غايت نزاکت و کمال طراوت بمرتبهء بود که وصف آن بگفتن و نويشتن امکان نداشت بلکه عشری از اعشار آنرا نتوانم که تقرير نمايم يا تحرير فرمايم تا کس بچشم نبيند محالست که بخيال و تصوّر تصوير همچنين مقاميرا بر لوح خاطر نکاريدن تواند با آنکه روزی چند مقيم و مستقيم اين مکان مينونشان بوديم ربعی از قصور و بيوت آن ميسّر گرديده باشد ديدن و تماشا کردن ثلاثه ارباع بسفرهای مستقبله موقوف ماند اميد است که بسلامت رسيده باز بينيم تحت دروازه دو نفر از عسکريه بخدمت قراولی حاضر بودند داخل دربار گردونمدار شديم از پيش خدمتان معدودی چند بلباسهای فاخره بزردوخته ملبّس بقانون نظام صف کشيده ايستادگی داشتنتد پيش پيش اقتاده راه نمون شدند آرامگاه بآشيانهء دومين قرار يافته بود چند پيله پيچ خورده بالا ميرفت نيمهء راه طی شده بود که از روی سپارش سراسر نوازش شهرياری از صاحب منصبان عاليمرتبه منيستر دربار دولت مدار گراف ورنسوف دشکوف اوبريکوف مارشال توربتوسکوی کوف مارشال گراف کوتنيزوف گنيرال ليتنانت ادرسين و چند نفر ديگر از عملداران دربار دوچار شده ملاقات فرموده دلجوييها و خاطر خواهيها بقرار گاه رسانيدند بلند مرتبه منستر دربار بعد از تمهيد مقدمهء احوال پرسی که لازم شأن دوستی ست وداع نموده باز گرديدند جهت نور العين وليعهد و معدودی چند از معتمدان خاص نيز بهمين دوارس محل سکون و آرامش مقرر شده بوده که کوف مارشال گراف کوتنيزوف معرفی نموده وداع کرده مراجعت فرمودند بساير ملتزمين رکاب ما بگستين (گراند اوتيل) جای باشش تعين يافته بوده که آنجا قرار گرفتند بعد از فراغ از لوازمات پرسش حالات نهاری فراوان از اطعمهء کوناکون حاضر شد قدر اشتها بکار رفت شب مذکور از محکومهء وايننی گنيرال ليتينانت (برديرلينک) از وزارت خانهء خارجيه ديريکتور ازيات ايسکی ديپارتامنتو گراف (کپنيست) بديدن آمده ملاقات کرده بازگشت فرمودند بعده کرالنده نجالنيک شهر آمده ملاقات کرده مراجعت نمودند از عملداران از دولت روسيّه هميشه در بالای کارمايان مأمور بوده گی گنيرال ليتنانت (پرتسينکا) و گنيرالنای اشتاب پولکاونيک (پوت يات) و گنيرالنای اشتاب پولکاونيک (وسيلوف) و از محکمهء خارجيه تا دويرنی سويتنيک (شيکنکونوف) و از طرف منستر دربار بولکاونيک (اسروای ايسکی) مع سه نفر عملدار ديگر باستقامت دايمی اختصاص داشتند مذکور (شيکنکونوف) زبان فارسی را خوب ميدانست و بفصاحت تمام سخن ميراند در اين بيگاه تا ساعت دوازده از اعيان و اکابر شهر بديدن ميامدند و ميرفتند مابقی از شب بآسايش و فراغت بپايان رسيد پگاه شنبه بيست هفتم ماه مذکور پيش خدمتانی که همراه کپتان بلاف و اسبابها تقدم نموده بودند آمده رسيدند بعد ازان گنيرال (انينکوف) جهت ديدن و احوال پرسيدن حاضر شد دوست ديرين و مصاحب پيشين بود قدری مصاحبت اتفاق افتاده ملاقات محبّانه در ميان آمده کفته و شنيده مراجعت فرمود روز مذکور بساعت دو بمنزل عاليمرتبه وايننی منستر وارد شديم بلند درجه گنيرال اديوتانت (وناف ايسکی) مراسم ميزبانيرا مرعی داشته از خانه بيرون آمده ملاقات دوستانه کردند از سلوک قدر شناسی و مهمان نوازی مشار اليه خورسند و ممنون شده همراه شديم اسفنديار تيلماچ نيز حضور داشت قدری صحبت نموديم مومی اليه مرد سالخورده کارديده خردمند دور انديش سخنور شيرين کلام اند قبل ازين مرتبه در سفر اوّلی بتأريخ يکهزار سه صد هجری مطابق يکهزار هشتصد هشتاد سه سنهء عيسوی بمورد کره ناطسی نيز ديده علاقهء معرفت و محبت حاصل کرده بوديم باز همراه بلند درجه منستر مذکور بخانهء ديگر آمديدم نور چشمی سيد مير عالم توره وليعهد و ملتزمين رکاب را يک يک معرفی نموديم همراه هر کدام آنها ملاقات نموده احوال پرسی نمودند از آنجا بيرون شده بخانهء ديگر داخل شديم زوجهء محترمه ايشان رسيده ملاقات نموده خوش پرسی کرده تکليف دستور خان نمودند آمده نشستيم نور چشمی و ساير رفقا نيز سر دستور خان جابجا قرار گرفتند انواع حلويات و چايهای خوشبو با ظروف جيد حاضر بود قدر نصيبه صرف شد مراتب ضيافتو مهمان نوازی مراعات يافت بمجلس مذکور فرزند برومند پسر کهتر خود را که تقريبا بيست مراحل زندگانی راطی نموده باشد حاضر آورده ملاقات کنانيده اظهار دوستی و يک جهتی نمودند بعد از مضی يکساعت همراه آن بلند مرتبه و زوجه ايشان وداع نموده بيرون آمده سير کنان بمحکمهء وزارت خارجی رفتيم بلند مرتبه معاون منستر خارجی شيشکين بر آمده همراه ما ملاقات دوستانه نمودند همراه شده بخانهء که دستورخان کستر شده بود رسانيدند از عملداران محکمهء مذکوره سويتنيک نظارت خارجی کوف مارشال گراف (لاميزدوروف) و ديريکتور کنسلاری نظارت خارجی شتنا منستر ديستويتلنی ايستات ايسکی ساويتنيک کنياز (ايلين ايسکی) که قبل از اين هم ببخارا رسيده ملاقات فرموده بودند که شناسايی پيدا کرده بوديم و سه نفر ديگر از عملداران مذکوره و دوست قديمی ما کميريونکير (چاريکوف) که در ازمنهء ماضيه ببخارای شريف بخدمت ايلچيگی مقرر شده ايستاده گی داشت همراه اين نامبرده گان ملاقات کرده روی صندليها سر دستورخان نشستيم بقدر نيم ساعت مصاحبت واقع شد که از زبان مودت ترجمان آنها سخنان خوب شنيده خورسند شديم بعده همراه نامبرده گان وداع نموده بر آمده بهمين عمارت بخانهء مخصوصهء ديريکتور ازيات ايسکی ديپارتا منت گراف (کب نيست) آمده ديده ملاقات دوستانه نموده بعد از چاريک ساعت وداع نموده بر آمده بمسکن منستر دربار رسيديم مذکور منستر حضور نداشتند گذشته بحويلی نچالنيک اشتاب گنيرال اديوتانت (اوپروچوف) داخل شده ملاقات دوستانه کرده فرحمند شديم بسفر اوّلی بمورد کره ناطسی گنيرال مذکور معرفی و شناسايی بهم رسانيده معاهدهء دوستی و اتحادمندی در ميان آمده بود بگنيرال مذکور نشان بالماس ترسيع پذيرفته گی داده خارج گرديده بعمارت گنيرال (برديرلينک) ورود يافته ملاقات نموده مستفسر احوال يکديگر شده بشمار اليه نيز نشان مرصع بالماس داده بمنزل کمندال آمده ديده از آنجا گذر کرده بوطن گراف کوتين زوف آمده حاضر نيافته بحويلی مارشال (توربتوسکوف) آمده ديده نشان الماسناک داده بر آمده بساعت پنج و نيم بقوشخانه آمديدم گراف (کوتين زوف) مذکور رفتن مارا شنيده آمد جهت نابودن عذر خواهی نمودند نشان الماسدار داده خورسند کرده اوزاد نموديم شب بفراغت و استراحت گذشت روز يکشنبه بيست و هشتم ماه مذکور بساعت يازده بلند قدران وايننی گنيرال (اوپروجوف) کمندال شهر فطربورخ (چاريکوف) آمده ملاقات فرموده مراجعت نمودند از طرف کثير الشرف شاهنشاه جهان ايمپراطور اعظم بنامزد ما نشان (اليکساندر نوف ايسکی) مع لنتهء مرصع ببرليان و خط نشان که جناب ايمپراطور معظم دست نهاده بخط مذکور مارا بلقب (سويت ليست) ملقب فرموده مرحمت نموده گنيرال (پرتسنکا) مع پولکاونيک (وسيلوف) و يکنفر اديوتان گنيرال اوبروچوف برسانيدن آن مأمور گرديده بوده اند نام برده گان مذکور در ساعت خوب آورده رسانيدند از مکرمت شاهنشاهی مسرور و فرحمند گرديده بگنيرال (پرتسنکا) نشان مرصع بالماس ببولکاونيک (وسيلوف) ومترجم خارجی نشان طلا از درجهء دويم وباديوتان نشان نقره از درجهء اول داده خورسند کرده فرستاديم ملاقات شهنشاه جمشيد دستگاه روز دوشنبهء بيست و نهم ماه مذکور بساعت دو نيم مقرر شده نويد مسرت تمهيد رسيد بيگاه دوشنبهء مذکور بآسودکی و خاطر جمعی و فراغبالی بسر برديم پگاه دوشنبه بساعت هشت و نيم بتردد ارسال تحف و پيشکشها شده از دست نظام السلطنه آستانقل بی پروانچی و سه چار نفر ديگر بساعت ده روانه نموديم از رفيقان راه کپتان (بلاف) و دوختور (پيسارينکه) و (زمان بيک) مترجم بديدن آمده مبارکباد کرده باز گرديدند روز مذکور بساعت دو مستعد ملاقات و مصاحبت شاهنشاه انجم پناه گرديده بدوارس اعليحضرت ايمپراطور اعظم رسيديم منستر دربار ورنسوف (دشکوف) اوبير کمير گير دواره (نارشکين) اوبير کمير گير دواره کناز گاليتسين او بير کوف مارشال کناز تورموسکوی او بير تسرولنی منی ميستر کناز دولکوروکی مارشال گراف کوتيزوف و چند نفر گنيرال اديوتانهای ديگر جمع شده ايستادکی بودند همراه آنها ملاقات نموديم اوّلا بيک خانه در آورده ضيافت کرده پس ازان مارا همراه نورچشمی سيد مير عالم وليعهد بحضور شهريار سپهر اقتدار رسانيدند همراه آنجناب والا القاب و مليکهء معظمه ايمپراطوريسه و وليعهد و مخائيل اليکساندرويچ و دو دختر خجسته منظر شهرياری ملاقات نموديم بلند مرتبه وايننی منستر حضور داشتند جناب شاهنشاهی ايمپيراطور اعظم شفقت بسيار نموده ورود مارا بخورسندی قبول فرمودند بعد از طیّ مراسم پرسش و نوازش بخانهء ديگر بيرون شديم رفقاء ما بصحبت کثير المنفعت داخل شده منظور نظر عاطفت گرديدند جناب شاهنشاهی باقتضاء عطوفت ذاتی و مکرمت جداگانه مستفسر احوال هر کدام از آنها گرديده سرافرازی بخشيدند بعد ذلک بخانهء که تحف و راه آورد دسيده آماده و مهيّا جابجا بمراتب گذاشته شده بود تشريف قدوم ميمنت لزوم فرمودند اوّلا هدايا وارمغانيکه مخصوص ذات عالی صفات بود از نظر اقدس گذشت ثانيا پيشکش مليکهء معظمه ايمپيراطوريتسه واولاد امجاد کرامی منظور شده رتبهء قبول يافت ازين ممر نيز اطمينان خاطر حاصل گرديده فرحمند شديم ديدن اسبها و چادر را بروز ديگر موقوف گذاشتند برخصت کرامی بيرون آمده بمنزل ارم مشاکل برادر فرخنده سير شهنشاه جهان پناه (ولاديمير اليکساندرويچ) آمده ملاقات نموده از آنجا بآرامگاه باز گشت فرموديم شب بجمعيت خاطر و بی ملالی بپايان رسيد روز شنبه سلخ ماه مذکور از طرف بخارای شريف از مأموران خدمت دروازهء ارک عالی و از جانب تاشکند از گنيرال ليتنانت بران (ويداق ايسکی) تيلگراف سلامتی گرفته بسيار خورسند شديم بساعت يازده از قرار جا بيرون آمده بکالسکه نشسته بمنزل وليکی کناز و عمارت (اليکسی اليکساندرويچ) رسيده همراه کراميان ملاقات فرموده بهر کدام آنها نشان بيرليانناک داده بيرون آمده بمسکن وليکی کناز (ليندن برخ ايسکی) آمده ملاقات نموده بخودشان نشان مرصع ببريليان و به پسر نيکو اخترشان نشان الماسدار داده باز گشته بقوشخانه آمديم روز وذکور بساعت دو بحويلی وليکی کناز (الدون برخ ايسکی) رسيديم ملاقات کرده بدو پسر والاگهر شان نشان الماسناک داده از آنجا بمقام جناب بلند درجه (مخائيل نيکلايويچ) عم بزرکوار پادشاه خورشيد کلاه ورود يافته همراه آنجناب دولت انتساب و چهار نفر از پسران ارجمند شان ملاقات و اختلاط کرده بخود ايشان نشان مرصع ببرليان و بچار نفر مذکور نشان الماسدار داده از آنجا بعمارت وليکی کناز (کستنتين کستنتينچ) وارد شده ملاقات فرموده بدو پسر نکو منظر شان نشان بالماس ترسيع يافته گی داده از آنجا بر آمده بقوشخانه باز کرديديم روز چهارشنبه غرهء شهر رجب المرجب که عيدی از عيد های نصاری بود بزيمنی دوارس کار گذاران حاضر شده بتردد افتاده بخانهای کلان عسکريه را بنظام بر پا نمودند مايان هم بيک خانه قرار يافته بوديم بساعت يازده و نيم جناب ايمپراطور اعظم و مليکهء مکرمهء ايمپراطوريتسه و ولی عهد دولت و ساير وليکی کنازان و پوپها مجتمع شده بهيئت اجتماعی بطرف دريا باد بيرون آمدند عسکريه بقانون نظام صف صف مرتب ايستاده بودند بفرصت قليلی يکصد و يازده مرتبه تمب انداختند غلغله در شهر و صهرا افتاده مايان از مسافت بعيده نظاره مينموديم هنکامهء عجيبی بر پا شده بود بعد از ساعتی جناب شاهنشاهی مع رفقا مراجعت نموده بعمارت بالا آمده بخانهء وسعت آشيانه که عسکريه بطريق نظام ايستاده بودند گذر کرده پرسش احوال آنهارا نموده بآرامگاه خود رجوع نمودند مايان نيز باز گشت فرموده بمنزل رسيديم يکنفر گنيرال و پسر دويم گنيرال گبورناطر ترکستان گنيرال ليتنانت بران (ويراف ليسکی) و يک نفر اديوتان و شيرمتوف اديوتان گنيرال گبورناطر ترکستان بديدن آمده ملاقات نموده باز گرديدند پس ازان جميع وليکی کنازان بحضور رسيده دلجويی و خاطر خواهی نموده قدری مصاحبت کرده مراجعت فرمودند از رسيدن اعزّه و کيفيت معاملات و تملقانهء دوستانهء آنها مسرور شديم بيگاه پنجشنبه دويم ماه مذکور از روی خواهش محب ديرين با عزّ و تمکين گنيرال (انينکوف) بطريق مهمانی بمنزل او نازل شديم از منصبداران دولت روسيه و از ضعفاهای کلان شونده گان مقدار دو صد نفر جمع شده ايستاده بوده اند همراه آنها ملاقات نموديم بخانهء ديگر رفتيم که مادر گنيرال (انينکوف) ضعيفهء سال خوردهء دانا بوده اند و دختران گنيرال مذکور ملاقات نموده بصندليها نشستيم بخانهء ديگر چند نفر تانساوايت کرده ايستاده بوده اند از هر وجه خورسند شديم پاسی از شب بخانهء ديگر تکليف نمودند رفتيم که دستورخان نهاده مقدار پنجاه نفر از گنيرالها و ضعيفه ها سر دستورخان نشستيم از هر نوع طعام آوردند بقدر نصيبه بکار رفت بخورسندی تمام همراه گنيرالهای مذکور وداع نموده بقوشخانه آمديم شب بفراغت گذشت روز پنجشنبهء مذکور بساعت يازده ايستات ايسکی (ايجدانوف) که در سفر اوّل ما بمورد کره ناطسیدر شهر تاشکند بمورد خدمت گنيرال گبورناطر ترکستان گنيرال ليتنانت (چرنايوف) از برای ادا کردن امور خارجی از طرف وزارت خانهء خارجی مأمور بودند که در آنجا ديده شناسايی پيدا کرده بوديم و گنيرال مايور (مشتج) که در مورد بجشن کره ناطسی حاضر آمدن بمناسبت مهماندار باشی گی داشتند گنيرال مذکور نيز بسيار آدم خدمتکار بودند که مايانرا از هر باب خورسند کرده بودند بديدن آمده مقداری نشسته باز گرديدند درين روز بپروچيک بلاف و قزان ايسکی دوختور و زمان بيک مترجم نشان طلا از درجهء دويم داده شد پولکاونيک (ولی خانف) بديدن آمده ملاقات کرده رفت بساعت يک وزير دربار گراف ورنسوف (دشکوف) آمده قدری صحبت کرده باز گشتند بساعت دو بحويلی پنج وزير منستر داخلی (دورنوا) و منستر راه (کيريوايشن) و منستر معارف گراف (ديليانوف) و منستر بحری (چخاچوف) و منستر عدليه (ماناسيين) و گبورناطر فطربرخ گنيرال گراف (طول) رفته ويزيد داده آمديم که بقوش ما دو نفر از وليکی کنازان و گنيرال (انين کوف) قرتيشکه داده رفته اند نور چشمی سيد مير عالم مع پنج نفر از عملداران ما همراه مهماندار بايشان بتفرج بيرون رفته تياتر را تماشا کرده آمدند بقيهء از شب بآسايش بپايان رسيد روز جمعه سيوم از ماه مذکور منستر داخلی منستر دريا منستر تحقيقچی وليکی کناز آمده ديده احوال پرسی نموده رفتند بساعت دو بحويلی گنيرال (چرنايوف) که در زمان سلطنت و آوان حيات حضرت قبله گاه غفران پناه بمملکت ترکستان گنيرال گبورناطر بودند بسفر اوّليکه بمورد کره ناطسی ميرسيديم بولايت (مسکو) ديده آشنا شده بوديم و ضعيفهء (وراف ايسکی) و بحويلی گنيرال اديوتانت (روزينباخ) که در اوايل جلوس ميمنت مأنوس ما بمملکت ترکستان گبورناطر بودند ابواب ارسال ايلچی و رسائل فيما بيننا هميشه مفتوح بود بمورديکه از ولايت عشق آباد ازراه آهن بمملکت ترکستان ميگذشتند دران هنگام ما بکلکشت ولايت (کرمينه) بسير تفرج اشتغال داشتيم از روی موافقت و يکجهتی بچارباغ کل از ولايت مذکوره تشريف نموده مصاحبت کرده گذشته بودند و بحويلی گنيرال (ريختر) رفته ملاقات کرده به پنج جای ديکر قرتيشکه داده بساعت پنج و نيم بقرار گاه باز گشتيم پولکاونيک پوت يات نور چشمی را نيز برده تماشا داده آوردند شب را بفراغت گذرانيديم روز شنبه چهارم ماه مذکور بطريق سير و گشت از منزل بيرون شده به (يرميتاش) رسيده تماشا ديده آمديم بهمين دوارس که محل باشش و آرامگاهما بود بآشيانهء اولی بحکمت عملی باغچه ترتيب داده دران صنعتها بکار برده بودند جدار آنرا بقدر آلچين ارتفاع داده باحتيات هرچه تمامتر استحکام بخشيده بودند بقدر کنجايش سوزن سوراخی نداشت فوق آنرا بقطعات بلورزخيم که باهم اتصال يافته بود مشقف گردانيده هوايش را ازروی حکمت بدرجهء باز داشته بودند که درين ايام که اوسط فصل شتا و هنکام شدّت برودت و سرما بود رياحين و سبزه ها باطراف جويبارها دميده کلها شکفته درختان بار آورده مرغان هزار دستان باصواب خوش و الحان دلکش بترنم آمده هوايش انده زدا و طرب افزابود قدری گردش نموده لطايف و صنايع آنرا بنظر تعجب مشاهده کرده فرحمند گرديده بقوشخانه مراجعت فرموديم گنيرال چرنايف و گنيارل روزينباخ و وزير راه و کناز دلکروکی ويکنفر شغاول دربار آمده ويزيد داده ديده رفتند بلند مرتبه وايننی منستر تشريف نموده ملاقات فرموده بروز دوشنبه ششم ماه مذکور بحويلی خود تکليف کرده مراجعت نموده موافق قاعده و دستور خودها بصحابت يک نفر اتيوتانشان ازين وجه خطی هم ارسالداشتند نچالنيک صوم ايسکی پولک شهر مسکو که سابقا در اثناء مذاکرهء حالات (مسکو) ذکر يافته بود بديدن آمده ملاقات کرده باز گشتند روز مذکور بساعت دو بمنزل گراف (ايگناتوف) و گنيرال ديگر رفته ويزيد داده تماشا کنان بساعت چار بقوشخانه آمديم شب يکشنبه پنجم ماه مذکور بساعت هفت و نيم بعزم تماشا به (تياتير سيرک) رفتيم پسر کهتر اعليحضرت ايمپراطور اعظم و فرزندان ولاديمير اليکساندرويچ و فرزند ميخائيل نيکولايويچ نيز حاضر بودند همراه آنها ملاقات کرده استفسار حالات نموده قدر سه ساعت نجومی تماشاهای خوب کرده بساعت يازده و نيم باز گشته بمسکن آمده شبرا بآسايش و فراغت گذرانيديم روز يکشنبهء مذکور بساعت ده ليسارتوره ايلچی و گنيرال ايگناتوف و يک گنيرال ديگر رسيده ملاقات کرده بساعت سه بدروارس اعليحضرت ايمپراطور اعظم همراه نور چشمی سيد مير عالم توره وليعهد و چهار نفر سر کردگان ما تکليف فرمودند بساعت مذکور در آنجا رسيده ديديمکه پيش خدمتانما بيک خانهء کلان اسبها را بدوری و ابزالها آرايش داده مرتب کرده باز داشته بودند فراشان نيز چادر به نيت هديهء همايون شده را بفضاء خارج عمارت برپا کرده بودند جناب اعليحضرت ايمپراطور معظم و مليکه معظمهء ايمپراطوريتسه و اولاد امجاد شان از ذکوروا ناث ورود يافته اسبها از نظر اقدس گذشته پسند خاطر اشرف خاطر اشرف آمده بزيور قبول آراسته گی يافت بعد ذلک بعزم تماشاء چادر از عمارت بيرون آمده نی شدند جناب شهرياری از غايت شفقت و مرحمتيکه در بارهء ما مبذول ميفرمودند از شدت برودت تخويف نموده به پوشيدن پوستين ترغيب فرمودند ايجاب نموده پوستين پوشيده خورسند شده معاً بيرون آمديم چادر مذکور منظور نظر کيميا اثر گرديده به پيرايهء تحسين زينت پذيرفت از ديدن آن مسرور شده بشاشت فرمودند نی نی از کمال عاطفت مراتب مهماننوازيرا مراعا فرموده بدلجويی ما بيرون آمدند از مقبوليت آن آسوده خاطر شديم جناب شاهنشاهی و مليکهء معظمه مع فرزندان ارجمندان همراه ما ملاقات فرموده بدوارس خاص مراجعت نموده خدمتکار کارگذار منستر دربار ورانسوف دشکوف مايانرا بخانهء وسعت آشيانه در آورده ضيافت نموده تعظيم و تکريم فرموده اوزاد نمود که بيرون آمده بساعت چار کوچهء نيف ايسکی را تماشا کرده بقرارگاه باز آمديم از روی خورسندی کيفيت ملاقات و معاملات وقوع يافته را بتوسط تيلگراف ببخارای شريف خبر فرستاديم بيگاه دوشنبه ششم ماه مذکور بساعت ده همراه نور چشمی و دوازده نفر از رؤساء رکابی بعمارت جناب بلند درجه وايننی منستر بمهمانی رسيده حاضر شديم از عملداران وايننی تقريبا سه صد نفر حضور داشتند ملاقات نموده استفسار احوال همديگر که عادات مستمره است فرموده روی صندليها سر دستورخان نشستيم موافقت قاعده و قانون ضيافت خوبی ترتيب يافت دقيقهء از دقايق ميزبانی فرو گذاشت نشد جناب بلند مرتبه وايننی منستر از برای سلامتی مهمان ما امير بخارا گفته شربت برداشتند مانيز بلفظ اورسی (زا ازدراوّيا ويننی منستر اورّه) گفته ليمونات نوشيديم کلان شونده گان اوره گويان هر کدام نوشيدند خورسند شده بساعت يازده و نيم بقوشخانه باز گشته بقيه از شب را بفرخندگی و آسودگی بزود آورده شد روز دوشنبهء مذکور بساعت ده جمع کثيری از منصبداران دولت عليهء روسيه مجتمعا و منفردا بديدن آمده هر کدام قدری صحبت نموده دلجويی کرده مراجعت فرمودند بساعت يازده و نيم از طرف کثير الشرف اعليحضرت ايمپراطور کوف ميرشال گراف کوتنيزوف رسيده بشب چهار شنبه بضيافت خاص جناب شهريار باوقار نمودند بساعت دو بمنزل دادر ستوده سير شاهنشاهی (پاويل اليکساندرويچ) رفته ديده ملاقات کرده نشان مرصع ببرليان داده بيرون آمده بمسکن گنيرال (کلبکوف ايسکی) رسيديم گنيرال مذکور حاضر نبودند آمدن خودرا معلوم نموده بقوشخانه عود فرموديم اعليحضرت ايمپراطور اعظم جهت پيش خدمتان و سائسانيکه بتربيت و نکاهبانی اسبها مأمور شده آمده بودند بهر کدام ساعت نقره ميدال نقره چکمن ماوت پنجاه صومی انعام فرموده بوده اند که پلکاونيک و سيلوف برسانيدن آن مأمور گرديده آورده رسانيدند بدست هر کدام آنها داده دعا گرفته شد بيگاه سه شنبه هفتم ماه مذکور بساعت هشت بتماشای تياتير رفته کار پردازيهای عملهء آنرا مشاهده نموده بساعت دوازده باز گشته بقرار گاه آمده شب را بفراغت گذرانيديم روز سه شنبهء مذکور بساعت ده يکده نفر از طالبعلمان جماعهء تاتاريه بديدن آمدند گنيرال ليتنانت (چنکيز) و گنيرال (کلپکوف ايسکی) و سه چار نفر ديگر بديدن آمده ملاقات کرده باز گشتند درين روز از طرف پرشرف جناب شاهنشاهی بدوازده نفر از منصبداران رکاب بالينته و نشان بدوربين بی کل قوش بيکی و آستانقل بی پروانچی (پيروای ايستن اسلاف) مع لينته بترابقل بيک بی پروانچی (ايستن اسلاف) از درجهء دويم مع ستاره بديگرها از درجهء دويم (انّه) و (ايستن اسلاف) از درجهء دويم موافق رتبهء هر کدام آورده رسانيدند که ازين جهت زياده خورسندی حاصل گرديد شب چهارشنبه هشتم ماه مذکور بدار الضيافت جناب شهرياری ورود فرموديم نفری چند از اعيان و معارف حاضر بودند جناب اعليحضرت ايمپيراطريتسه از منزل خاص بيرون آمده همراه ما ملاقات کرده اعزاز و حترام نمودند مليکهء معظمه دست مارا بدست گرفتند ما نيز بمفهوم صدق ملزوم (دستت گيرد هر آنکه گيری دستش) دست شانرا کرفته بخانهء ابيد رسيديم از ملتزمين رکاب ماده نفر حاضر بودند از اکابر و اعيان دولت روسيه جمعيت فراوان از رجال و نساء فراهم آمده بودند مزوکانچيان نيز حضور داشته سرود مينمودند بوالعجب جشنی برپاشده بود جناب شهرياری نيز بهمين خانه تشريف آورده بمقتضای مکرمت هر کدام از مهمانانرا جداگانه پرسش و نوازش نموده بسر دستورخان رسيده قرار گرفتند مايان نيز روی صندليها نشستيم اسفنديار تيلماچ نيز جهت ترجمانی بخدمت ايستاده بود انواع حلويات متنوعة الطعم مختلفة الالوان زياده از چون و چند روی دستورخان فراوان بود اطعمهء کوناکون مرّة بعد اخری حاضر قدر نصيب و اندازهء اشتها صرف ميشد بعد از فراغ طعام جناب اعليحضرت ايمپيراطور اعظم از کمال مرحمت و دلجويی بسلامتی ما جام بر داشتند ما نيز از غايت خورسندی و فرحمندی بسلامتی جناب شهرياری و مليکهء مکرمه پياله های ليموناد نوشيديم سايرين مشغوف تماشا و مشغول جوش و خروش خودها بوده بعشری ازين مقدمات و معاملات وقوف پيدا نکردند هنگام ابيد در وقت نوشا نوش همراه جناب شهنشاهی و بانوی محترمه از هر طرف و از هر باب مقالات دلاويز و کلمات فرح بخش صداقت انگيز گفته شد و شنيده آمد خورسنديها حاصل گرديد بمحفل مذکور ضميمه و علاوه الطاف و اشفاقی که از جناب شهرياری و مليکهء معظمه ديديم و حظی که از طعام و شراب يافتيم تماشاء ديکر نيز داشتيم تبيين اين مقال و تفصيل اين اجمال آنکه جماعت متکثره از کار گذران هوشيار سبکروح خوش مهارت مستعد خدمت بوده بنزد اين همه خلايق از حد احصا که دران مکان مينونشان بالای دستورخان حاضر بودند بکمال چابکی يکباره يکباره طبقهای مملو برنکی از طعام بر مينهادند بعد ما که هر کدام قدری استيفا نموده دست می کشيدند بيک چشم زدن در غايت چستی و چالاکی اينهمه ظرفهارا يکباره بر می داشتند و بجايش ظروف مجدد با اسباب وادوات لازمهء آنکه در قانون نصرانيت ناگزير بر سر سفره است باز می گذاشتند محل تعجب بود که اينهمه اسبابرا که بنزد حضار مجلس فرادا فرادا چيده ميشود بيک لمحه چگونه بر ميدارند و ديگر ميگذارند بر داشتن و گذاشتن آنها گنجايش فرصتی نداشت که در قلم آورده شود آری پرديده و پر کرده و موردها گذرانيده بودند بآنها آسان بود لحظهء بتفرج حرکات و سکنات انها اشتغال مينموديم زمانی بکاراطعمه و اشبه ميپرداختيم بی شايبهء تکلف خوش جمعيتی و خاطر خواه صحبتی بود از هر ممر حظ اوفريافتيم هنکام باز گشت شد باز همراه مليکهء معظمه دست بدست گرفته بخانهء ديگر بيرون آمديم جناب اعليحضرت ايمپراطور اعظم نيز آمده همراه مهمانان خوش باشی کرده بطرف ما عليحدةً الطفات کرده رخصت نمودند سرور بلاقصور حاصل گرديد بساعت نه بقوشخانه مراجعت نموده مابقی از شب رابخوشحالی و بی ملالی بسر برديم روز چهار شنبهء مذکور بساعت يازده پولکاونيک و سيلوف ميدالهای طلا و نقره که بعنايت اعليحضرت ايمپراطور جهت پيش خدمتان ما موافقت حال هر کدام بمراتب نامزد شده بود آورده رسانيدند روز مذکور کوف منيستر (نچايوف مسلوف) که قبل ازين پنجسال ببخارای شريف رسيده ملاقات کرده شناسايی پيدا کرده بودند بديدن آمده ملاقات نموده بيگاه دوازدهم ماه بمنزل خود ضيافت دعوت نمودند يکنفر عملدار از وزارت خارجی دو مجلد کتاب بخط روسی مکتوب شده تحفه آورده سپاريده رفتند از وجه خورسنديهای ابيد شهرياری بدوست خود گنيرال گبورناطر مملکت و متصديان خدمت دروازهء ارک عالی تيلگراف داديم بساعت سه همراه اسفنديار تيلماج و عملداری که از طرف حاکم شهر حاضر بود بيرون آمده قدری گردش بساعت پنج بقوشخانه معاودت فرموديم بساعت هفت باز مع تيلماج مذکور (واستوچنی بانی) رفته استراحت کرده تماشا ديده بساعت نه بقرارگاه مراجعت نموده بقيهء از شب را بآسايش و آرامش گذرانيديم روز پنجشنبه نهم ماه مذکور از آرامگاه بآشيانهء دومين دوارس پايان آمديم بخانه های متعدده از اشياء قديمه و جديده از آلات طلا و نقره و اسباب حرب از تفنک و شاف و شمشير و اصناف جواهرات و ظروف از سنک يشم و غيره بمراتب جابجا چيده کذاشته شده بود خوب ديده بعد از تماشاء کامل معاودت فرموديم نچالنيک شهر آمده ديده مراجعت نمودند بساعت دو گنيرال پرتسينکا بديدن حاضر آمده جستجوی حالات نموده خاطر خواهی کرده باز گرديدند بعد ازان همراه مهماندارباشيان و عملداران رفقا بفوريکهء کاغذ آقچه رفته تفرج نموديم عجيب امری و غريب وضعی ترتيب يافته کاغذ های که جهت اين مهم مهيّا بود بتوسط اسباب و آلات و ادوات حکمتی بی آنکه دست فرسود کسی شود جايی مانند چاب نقشپذير ميگرديد جای ديکر رسيده قطعه قطعه بريده شده از هم جداميشد دختران هنرور ماه پيکر آقچه های مرتب شده را چيده نور ديدهء سرانجام مينمودند بوالعجب کارگاهی بغايت غريب اختراع شده بود در کمال سهولت و آسانی در عرض يک شبانه روز بل بقدر يکساعت نجومی چندين هزار آقچه مهيّا می گرديد ساعتی بنظر تعجب ديده بهره اندوز تماشا شده بساعت چار بآرامگاه عود فرموديدم بقيهء امروز و شب بديگر جای ميل نکرده استراحت نموديم روز جمعه دهم ماه مذکور از اهالی شهر فرنک دو نفر گريتچی بديدن ما آمدند قدری مصاحبت نموده بدو نفر مذکور نشان نقره از درجهء دوم و سيوم داده خورسند نموديم گنيرال پرتسينکه نيز آمده ديده ملاقات کرده مراجعت نمودند روز مذکور بساعت يک وزير خزينه ويتسه مع نايب خود و ليسار توره ايلچی آمده ديده رفتند بساعت دونيم همراه مهماندار بايشان و چار نفر عملداران رکاب از دوارس پايان فرآمده بمکانيکه مدفن پادشاهان ماضی بود رسيده بقانون دوستی تصوير دستهء کل از نقره ترکيب يافته بروفق رسوم روسيه بالای مقبرهء (اليکساندر افتروی) باز گذاشته بيرون شديم از آنجا بدار الضرب شاهنشاهی ورود يافتيم وزير خزينه ويتسه نيز حاضر بودند پيش افتاده ره نمايی کرده صنايع و عجايب ضرب خانه را يک بيک نشان ميدادند ديده خوب تماشا کرديم کارگذاران آنجا از کمال دوستی و مودت سه عدد ميدال کلان از نقره و چند عدد ميدال ديگر نزد ما تحفه گويان حاضر آوردند قبول نموديم از آنجا بيرون آمده نيف ايسکی را تماشا ديده بساعت چار بقرارگاه معاودت فرموديم درين شب نور چشمی را همراه مهماندار باشيان و هشت نفر از رفقا بتماشاء بليت فرستاديم همين شب بساعت هشت از طرف بخارای شريف حسن مراد جيباچی و ميرزا نظام الدين آمده دعا نمودند از مضمون عرضهء که حاضر آورده بودند سلامتی و خاطر جمعی اهالی مملکت را دانسته مسرور شديم شب بفراغت گذشت روز شنبه يازدهم ماه مذکور بساعت يازده و نيم حاکم شهر رسيده بديدن عسکريه تکليف فرمودند بسمع قبول شنيده از دوارس بيرون آمديم عرابهای ماشينه و فريقی از عسکريه جمع آمده ايستاده بودند اين فرقهء عسکريه مامور و متصدی انطفاء آتش بوده اند هر گاه بمنزل و مکانی آتش افتد فورا ً اين جماعت مع اسباب و ادواتيکه بجهت اين مهم ترتيب يافته است در آن مکان حاضر شده سعی و کوشش نموده آتش را منطفی مينموده اند از دولت قوی شوکت شهرياری وظيفهء معيّنه داشته جهت مزد خدمت و اجرهء عمل از فقرا بجز دعاء خيری طلب نمی فرموده اند عسکريهء مذکوره را بطريق نظام بآراسته گی تمام از نظر ما گذرانيدند تماشا نموده بعمارات بالا آمديم گنيرال گبورفيلانديه گنيرال اديوتانت (کيدين) آمده ديده ملاقات کرده باز گشتند اديوتان موسوم (بسحوف) که سابقا بولايت تاشکند بود در آنجا مارا ديده شناسا شده بود بديدن آمده ملاقات کرده مراجعت نمود بساعت چار برفاقت پولکاونيک (پوت يات) و تيلماج نادويرنی ساويت نيک (شيلنکونوف) بتماشا بيرون آمده کوچه های شهر ورسته هارا گردش نموده دماغ تازه کرده بقوشخانه معاودت نموديم بيگاه يکشنبه دوازدهم شهر رجب المرجب بساعت ده همراه مهماندار باشيان و ده نفر از عملداران ما بمنزل نچايوف مسلوف رسيديم جماعتی از رجال و نساء فراهم آمده بودند منزل مذکور زيبا عمارتی و آراسته چارباغی داشت ساعتی سير و گشت نموديم از وليکی کنازان و منستران و گنيرالان جمعيت فراوان بود ايلچيان دولتها نيز حاضر بودند هر کدام آمده ملاقات نمودند علی الخصوص ايلچی دولت استليان آمده تملّقات دوستانه کرده جويای احوال ما شدند ما نيز از وجه نشان فرستادن کرول استلين بواسطهء دولت روسيه (خدا راضی باد) اظهار نموديم موافق رسم و قاعده با زيادات شريفه خوب ضيافتی شد بعد از فراق بخورسندی تمام از آنجا بيرون آمده بساعت دو بمسکن مقرری خود رسيده آرام يافته شب را بفراغت گذرانيديم روز يکشنبهء مذکور بساعت ده ليسار تورهء ايلچی بديدن آمده ملاقات کرده باز گرديدند گنيرال (پرتسينکا) و پولکاونيک (وسيلوف) از طرف باشرف جناب ايمپيراطور اعظم جهت ما و نورچشمی و عملداران و جميع پيش خدمتان ما تحف کرامند آورده سپاريدند بلا نهايه خورسندی رخنمود ايستات ايسکی ساويت نيک (ايجدانوف) از طرف گراف (کپ نيست) بخصوص ما تحفه رسانيده معاودت نمودند شب دوشنبه بساعت نُه همراه اسفنديار تيلماج بحوالی بلند مرتبه وايننی منستر رفته خورسندی و شکر گذاری مراحم شهرياری را اظهار نموده مراجعت فرموده ما بقی از ليل را بخوش حالی و بيملالی به انتها رسانيديم روز دوشنبه سيزدهم ماه مذکور از روی سپارش تمام نوازش اعليحضرت ايمپيراطور معظم کوف مارشال گراف (کونتروف) آمده نويد رسانيدند که بيگاه چار شنبه بزيمنی دوارس شهرياری بال کلانی ميشود که تقريبا سه هزار آدم جمع آمده طعام ميخورند و شراب مينوشند شما هم مع عملدارانتان در آنجا مکلف ميباشيد استماع اين نويد فرح تمهيد مسرت بی اندازه بخشيد گنيرال (پرتسينکا) بديدن آمده قدری صحبت کرده مراجعت نمودند بساعت پنج بخانهء ويشنی کرادايسکی رفته ديده بيرون آمده بساعت هفت و نيم (وستوچنی بتنی) رفته بساعت ده بقوش خانه باز گشته استراحت نموديم روز سه شنبه چاردهم ماه مذکور پولکاونيک (پولات سل) که در زمانش اتوتان گنيرال (کافمان) بوده اند بديدن آمده ملاقات و ملاقات نموده مراجعت فرمودند درين روز ارزوی دوستی و صداقت بهر کدام از عملداران و صاحب منصبان موافق حال و رتبه اشان از هر درجه نشان داده شد ويشنی کراد ايسکی آمده ويزيد داده رفتند پولکاونيک (سرب ايسکی) که قبل ازين بتأريخ يکهزار و سه صد هجری مطابق يکهزار و هشتصد و سه مسيحی در زمان حيات قبلگاه غفران پناه جهت تعليم عسکريهء بخارا آمده بودند و گنيرال نچالنيک اشتاب ترکستان آمده ديده ملاقات کرده رفتند بيگاه چار شنبه پانزدهم ماه مذکور همراه عملداران رکابی از منزل بيرون آمده بمکان ارم نشان شهرياری رسيديم خانهای وسعت نشانه را آنقدر زينت و آرايش داده بودند که از ديدن آن حيرت استيلا می يافت و هوش از جا می رفت کما بيش چهار هزار نفر از اعيان و اشراف و اکابر معارف و ازواج صاحب منصبان مجتمع بودند خيلی جمعيت دست داده بود جناب اعليحضرت ايمپيراطور اعظم و مليکهء معظمه و وليعهد دولت پيش آمده ملاقات کرده لوازم ميزبانی و مراسم مهمان نوازی را مراعات فرموده سخنان دلپذير تقرير نموده کماينبغی اعزاز و احترام کرده خورسند نمودند مرحمت شاهنشاهی شرف صدور يافت که جهت آسايش شما خلوت خانهء تعيين نموديدم هر گاه از کثرت قال و مقال حاضران ملالتی روی دهد در آنجا مقام گزيده آسايش يافته حوصله را جديأ و دماغ را تازه کرده بمجلس ميرسيد مسرور شده (خدا راضی باد) گفتيم بخانهء کلان شديم فوجی از مزوکانچيان ماهر حاضر بوده مزوکان ميزدند حضّار مجلس هر کدام همراه دلخواه خود بقاعدهء مستمرهء خود ها تانسويت کرده ميخراميدند پس ازان جناب شهرياری و بانوی مملکت بخانهء دومين بيرون آمدند کناز دولکوروکی سابق الذکر مارا بخانهء که تخصيص يافته بود آورده رسانيده چای و دستورخان حاضر آوردند قدر يکساعت استراحت نموديم باز کنياز مذکور آمده همراه شده بخانهء کلان بردند که مليکهء معظمه آنجا حضور داشتند ديگران هر کدام بدستور مذکور تانسويت کرده از دولت باشرافت شهرياری خوشی و خرمی داشتند جناب اعليحضرت ايمپيراطور نيز حاضر آمدند بعد از انقضاء نيمساعت بخانهء ديگر که بدستورخانها آراسته گی داشت داخل شديم اوّلا مليکهء معظمه روی صندلی آرام يافتند ثانيآ ما قرار گرفتيم بعد ازان زوجهء ولاديمير اليکساندرويچ پس ازان پنج نفر ديکر از ضعفاء کلان شوندگن موافق نظام و دستور خودها بمراتب نشستند انواع اطعمه و اشربه بطريقی که سابقا رقم پذير کلک بيان گشت بلکه ازان زيادتر بدرجات بهتر و خوبتر مرةً بعد اولی و کرةً بهد اخری حاضر می آمد قدر نصيبه بکار ميرفت بانوی محترمه بهنکام ابيد بما التفاتهای کوناکون و سخنان دلاويز و کلمات محبت آميز مودت انکيز بيان ميفرمودند جناب شاهنشاهی و برادر نکو اخترشان اليکساندرويچ و منستر دربار گردونمدار گراف ورنتسوف دشکوف و چند ديگر از منصبداران بجميع خانها گردش کرده مهمانانرا نوازش و دلجويی نموده آمدند بعد از اتمام طعام همه مجتمعا بخانهء کلان بيرون آمديم باز مقدار نيمساعت تانسويت و تماشا شد پس از فراغ بخانهء ديگر آمده همراه ما ملاقات نمودند ملتفت شده مرحمت فرمودند که اکنون بقوشخانه گشته فراغت کنند همراه مليکهء مکرّمه وليعهد سلطنت و وليکی کنازان ملاقات وداع نموده بآرامگاه باز گرديده آسايش يافته شب را بفراغت گذرانيديم روز چارشنبه پانزدهم ماه مذکور بساعت يازده پسر وزير (کرس) و گنيرال (رازکانوف) بديدن ما آمده ملاقات کرده معاودن نمودند بساعت دو همراه مهماندرباشيان بدبستان جماعهء اَصَمْ وَابْکم رسيديم جايگاهی بود که جناب شهرياری از راه شفقت و مروت که لازمهء شأن پادشاهی ست بجهت تربيت و تقويت احوال فقرا و رعايا و انتظام مهام انام که از بدايع ودايع ايزدی اند بنا فرومده بودند دران عمارت برای مهرهء هر علم و فن که رتبهء استاذی و ممتازی داشتند مقام مخصوص و مکان معين مقرر شده بود اطفال مملکت را که بحسب سرنوشت ازلی از کفتن و شنيدن بی بهره مانده مجال گت و شنيد نداشتند در آنجا جمع آورده هر کدام را موافق استعداد شان بفنّی از فنون و صنعتی از صنايع تعليم داده تربيت ميفرموده اند از اطفال مذکور فوجی بتعليم علم زرگری رجوع می نمودند جمعی بهنر حدّادی اشتغالداشتند بعضی بحرفهء حياطی و برخی به پيشهء درودکری ميپرداختند خلاصهء کلام آنکه هر کدام برای بدست آوردن علمی از علوم و فنی از فنون که ملايم طبيعت و تقضاء استعداد آنها بود دست پايی می زدند وجد و جهدی مينمودند غرض کلّی و مدعای اصلی جناب شهنشاه دارا دستکاه از تعمير اين بنا و مصارفی که بوظايف معلّمان مربّيان مصروف ميگردد آنکه اهالی مملکت بی هنر نمانند و در ايّام حيات مستعار بفحواء غرّاء (بقيد زندگی هر کس اسيرست * ز فکر آب و نانی ناگزيرست) برای اسباب معاش و اوقات گذاری معطلی و ضايعی نکشند و کار شان بسؤال و تکدّی نانجامد هر کس از حرفه و پيشهء خود خوراکی و پوشاکی بهم رسانيده روزکار بسر برد در حقيت و نفس الامر خوش فکری و نيکو انديشهء بود کسی که سالک مسالک انصاف باشد از مشاهدهء اين حالات و وقوف بر مقدمهء اين مقدّمات تی اختيار زبان بتحسين و آفرين ميکشايد و بدعاء دوام و ازدياد حشمت قيام می نمايد بعد از فراغ از تماشا بساعت سه و نيم بقوشخانه مراجعت نموديم ليسار توره ايلچی ديده احوال جويی نموده باز گرديدند يک نفر اتوتان از طرف وليعهد دولت جهت ما تحفه رسانيده سپاريدند خورسند شديم روز مذکور پانزده نفر از عمله وزارت خانهء خارجی ميدال طلا از دست شيلنکونوف فرستاديم شب بنجشنبه شانزدهم ماه مذکور بساعت هشت همراه مهماندار باشيان و دو نفر از عملداران رکابی به تياتير رفته خوب تماشا کرده بساعت يازده و نيم بقوشخانه باز گشته شب را بفراغت گذرانديم روز پنجشنبهء مذکور بساعت يازده همراه مهماندار باشيان و پنج نفر از عملداران رکاب بکزرمهء پاول ايسکی پولک رفتيم اوّلا جميع خانهارا گردش کرديم بعد ازان بتماشای مشق سربازيه پرداختيم فوج فوج و خيل خيل فرمان دادند مورد تحسين و آفرين شد از آنجا بيرون آمده بخانهء گنيرال کلان پولک مذکور آمديم عزت داری نموده ضيافت خوبی کردند از صاحب منصبان آن پولک زياده خورسند و رضامند شديم بساعت يکنيم بقرار گاه باز آمديم از مکتب کنکان يکنفر عملدار برای ما تحفهء آورده سپاريده رفتند درين روز بنچايوف مسلوف نشان مرصع بالماس بديميروف نام دادر زاده اشان نشان طلا از درجه سيوم داده فرستاديم بساعت پنج همراه اسفنديار تيلماج و پولکاونيک وسيلوف بيرون شده گوليت کرده آمديم شب جمعه بفرخنده گی و فيروزی بپايآن رسيد روز جمعه هفدهم ماه مذکور بساعت يازده کوف مارشال گراف کوتوزوف آمده تکليف نموده رفتند ليسار توره ايلچی و گنيرال پرتسينکا بديدن آمده احوال پرسی کرده مراجعت نمودند روز مذکور بساعت يکنيم پادشاه زاده المان برادر زوجهء ولاديمير اليکساندرويچ مع اتوتان خود بديدن ما آمده ملاقات کرده قدری مصاحبت نموده باز گشتند پس ازان همراه مهماندار باشيان بيرون آمده برنجور خانه گذر کرديم کسلمندان خوابيده بودند طبابت و وظيفهء آنها از طرف دولت بوده است ديده باز گشته بساعت دو نيم بمنزل رسيديم بساعت چهار از متکفلان اشغال مملکت بخارای شريف دو عرضه گرفتيم مضمون آن بسلامتی و خاطر جمعی دلالت مينمود فهميده آسوده و فرحمند شديم شب را بخوشی و خرمی بروز آورده شد روز شنبه هژدهم ماه مذکور بساعت يازده رئيس راه باغجه سرای بديدن ما آمده تصوير ولايت قريم را آورده سپاريدند نشان نقره از درجهء اوّل داده خورسند نموده اوزاده قريم گنيرال بردرلنک جهت ما تحفه روانه نمودند بآدم آورده رسانيده گی ميدال طلا عنايت فرموديم درين روز منستر داخل (دورنوا) از دست دو نفر گنيرال بجهت ما تحفه فرستادند نچالنيک اشتاب گنيرال (اوپروچوف) نيز همراه سه نفر اتوتان بما تحفه روانه نمودند بسه نفر مذکور يک نشان طلا و دو عدد نشان نقره داده شد شب يکشنبه بساعت نه همراه مهماندار باشيان و شش نفر از عملداران رکابی بعمارت ميرزا کاظم صاحب منصب رفتيم تياتيری ترتيب داده بوده است بلفظ فارسی تکلم فرموده چيزها مينمود چهار نوع تماشايی نشان داد ديده خورسند شديم جماعتی از کلان شوندگان از مرد و زن بتماشا حاضر بودند بعد از اتمام تماشا بخانهء ديگر در آورده طعام حاضر آوردند پس از فراغ طعام بر آمده بساعت دوازده بقوش خانه رسيده ما بقی از شب را بفراغت گذرانيديم روز يکشنبه نزدهم ماه مذکور بساعت ده (نيکلای ايسکی کورپوس) نام مکتب را يکنفر صاحب منصب کلانش آمده ديده ملاقات کرده معاودت نمودند بعده دو نفر از منصبداران بديدن آمده خاطر خواهی کرده مراجعت نمودند درين روز گنيرال (وليچيک) بديدن آمدند نشان طلا بالماس ترسيع يافته داده خورسند کرده اوزاد نموديم حسن مراد جيباچی و ميرزا نظام الدين را که سابق ذکر آنها گذشت رخصت داده جانب بخارای شريف روانه نموديم بساعت چار بحويلی گنيرال وليچيک رفته باز آمده شب دوشنبه بساعت نه بدار الضيافت اعليحضرت ايمپيراطور ورود فرموديم تقريبا نهصد نفر از اعيان و اکابر جمع آمده بودند همراه ايمپيراطور اعظم و مليکهء معظمه ملاقات نموديم امروز روز نام نهادن فرزند برومند شان بوده است ازين وجه تهنيت رسانيده سخنان خوش شنيده خورسند شديم بعد ازان بخانهء کلان آمديم بدستور معهود تانسويت کردند قدر يکساعت خوب تماشا کرده بخانهء که جهت آسايش ما تخصيص فرموده بودند دخول نموده استراحت نموديم باز بساعت دوازده بخانهء کلان آمده تانسويت را تماشا کرده از آنجا همراه ايمپيراطور معظم و بانوی محترمه بيرون آمده بخانهء ابيد داخل شديم خانهء وسيعی را که در وسعت نظير و عديل نداشت بتکلفات تمام چنان زيب و زينت داده بودند که وصف آن بگفتن و نوشتن امکان ندارد تا کس بچشم نه بيند محال شت که بمحض شنيدن تصديق نمايد با کيفيت وسعت و خصوصيات آرايش وزينت آنرا تصور کردن تواند خلاصهء کلام آنکه مليکهء معظّمه نشستند بعد ما از طرف يمين نشستيم پس ازان زوجهء ولاديمير اليکساندرويچ قرار يافتند اطعمهء فراوان بانواع و الوان مختلفه حاضر آوردند استيفاء رزق مقدّر نموده شد جناب ايمپيراطور اعظم آمده بعد از فراغ طعام بباز گشتن قوشخانه ترغيب فرمودند ايجاب نموده تا خانهء دوم بيرون آمديم ملاقات کرده ملتفت شدند که روز سه شنبه وداع ميکنيم که بملک خود باز ميگرديد از آنجا بر آمده بمنزل رسيده شب را بآسوده گی گذرانيديم روز دو شنبه بيستم ماه مذکور بساعت يازده به نيکلای ايسکی کورپوس رفته تماشا کرده همراه کلان شوندگان آن مکان قدری مصاحبت و کفتگوی کرده باز کرديديم بساعت دو به (گلاونی اشتاب) رفتيم بزرک محکمهء بود نچالنيک ارتيلريی اشتاب گنيرال اديوتانت (اوبروچوف) دوستما همراه کار گذران پيش افتاده از خصوصيات آنمحکمه آنچه بود نشان ميدادند تماشا نموده معاودت فرموديم از طرف عالی مرتبه وايننی منستر تحفه رسيد بدو نفر عملدار رساننده آن دو نشان داده شد بعد ازان بمنزل گنيرال (اوبروچوف) وارد شده قدر يکساعت در آنمقام آسايش يافتيم ضيافت خوبی کرده عزت داری نموده اوزاد گردند بساعت چارو نيم بقوشخانه آمديم از بخارای شريف پاسلکه و کتابتی که همراه ارابهء پوشيده آمده بود از محکمهء منستر خارجی بما رسيد از مضمون کتابت خاطر جمعی اهل مملکت و سلامتی عسکريّه و رعيّت را معلوم نموده مسرور شده شب را بفراغت گذرانيديم روز سه شنبه بيست و يکم ماه مذکور بساعت دوازده به (انيچکوف دوارس) رفتيم بخانهء که دستورخان کسترده بودند دخول نموده روی صندلی قرار گرفتيم بعد از مضی ده دقيقه فقط همراه اسفنديار تيلماچ بحضور اشرف اعليحضرت ايمپيراطور وارد شديم تکليف جلوس نمودند روی صندلی قرار گرفتيم قدر نيمساعت صحبت شد سخنان خوب شاهانه گفته خورسند نمودند و ازروی خواهش ما نورچشمی سيد (مير عالم) را بوليعهدی مقرر نموده مارا خورسند گردانيدند بعد ذلک مليکهء مکرمه ايمپيراطوريتسه تشريف آوردند باز مقدار ربع ساعت مصاحبت نموديم مکالمهء دوستانه و محادثهء محبّانه در ميان آمد از گفتن و شنيدن آن بغايت بهجت و مسرّت حاصل شد آنقدر لطف و دلجويی از جناب شاهنشاهی و بانوی محترمه ديديم که هنکام وداع بی اختيار گريستن استيلا يافت در حقيقت مفارقت دوستان و افتراق بعد از موانست خيلی صعوبت دارد و بالجمله بکلمات دلنشاين تکلم نموده خاطر خواهی کرده برسم وداع ملاقات فرمودند فرحمند شده بقوش خانه معاودت نموديم بعد از فرصتی نور چشمی سيد مير عالم تورهء وليعهد و ساير عملداران رکابی نيز از الطاف و اشفاق شاهانه مسرور گرديده آمدند اظهار خورسندی نمودند ضميمهء خورسنديهای سابقه شد عبد الرحمن قراول بيگی عرضه چی را مع قاسم تيلماچ بطرف بخارای شريف بشريعت وصدارت و امارت پناهان ملا بدر الدين قاضی کلان و ترسون خواجه صدر سر کرده و ملا جانميرزا بی پروانچی که بخدمت دروازهء ارک عالی معمور بودند چنانکه در بالا ذکر يافت و بولايت تاشکند بگنيرال گبورناطر ترکستان تيلگراف خورسندی داديم از رفقاء ما عبد الرؤف بای کاروان باشی تجار بلدهء فاخراهء بخارای شريف بخدمتی نام زد شده بولايت (مسکو) رفته بود همين روز سه شنبه آمده رسيد بساعت دو برفاقت پولکاونيک (پوت يات) و زمان بيک مترجم بمنازل جميع وليکی کنازان رفته بقانون دوستی اسم خود را بکتاب آنها نوشته باز آمديم شب چارشنبه بساعت هفت بعمارت (يوسوف يوف) اتوتان پادشاه زاده سيرگی اليکساندرويچ ورود فرموديم جمعی از صاحب منصبان نيز حضور داشتند ضيافت خوبی کرده مراسم اعزاز و احترام را بتقديم رسانيده اوزاد نمودند بساعت نه و نيم بآرامگاه رسيده ما بقی از ليل را بآسايش و فراغت گذرانيديم روز چار شنبه بيست و دويم ماه از ساعت ده تا ساعت دو هر کدام از دوستان از قبيل ليسار تورهء ايلچی و گراف کپنيست و حاکم شهر فطربورخ گنيرال فونوال و گنيرال چنگيز و پولکاونيک ولی خان پی در پی می آمدند و ملاقات نموده وداع کرده باز ميگرديدند بساعت دو بحوالیء (نسليدنيک) رفته نام خود را بکتاب تحرير نموده بعمارت منستر دربار ورنسوف دشکوف و معاون منستر خارجی شيشکين و گراف کپنيست و گنيرال اوبروچوف و گنيرال بردرلنک رسيده قرتيشکه داده باز گرديديم بساعت چار بحويلی کنيرال روزينباخ رفته ملاقات کرده آمديم از جانب وزير (کيرس) جهت ما تحفهء رسيد موسوم به (آلبوم) تحفهء مذکور مجموعهء بود که صور پادشاهان ماضيه را بقطعات کاغذ بماشينه بر داشته خوب زيب داده يکجا فراهم آورده بشکل کتابی بيک مجلد انداخته بودند جلد آن مربع مستطيل ترکيب يافته بود روی جلد را به پرچه های طلاء احمر مرصع نموده بالای پرچهء طلا اسم مارا بالماس نوشته بودند که از خيلی مسافت بلا تعمق و تأمل روشن و علانيه خوانده ميشد طُرفه هنر نمايی و کار پردازی کرده بودند غريب صنعتی بود بساعت پنج گنيرال اوبروچوف آمده ديده وداع نموده باز گشتند ايستات ايسکی ساويت نيک ايجدانوف نيز بديدن آمده ملاقات کرده مراجعت نمودند بهر کدام از خدمهء دوارس قدر حالشان ميدال داده خورسند نموديم شب پنجشنبه بيست و سيوم ماه مذکور از جانب بلند درجه وايننی منستر کتابت خجسته عبارت مبنی بر مقبوليت وليعهدی نورچشمی سيد (مير عالم) توره رسيد از مطالعهء آن آسوده خاطر و فرحمند شديم شب را بخوبی و خرمی بروز آورديم روز پنجشنبهء مذکور بساعت ده ليسار توره آمده ديدند منستر گراف ويسيانوف آمده ديده وداع نموده باز گشتند گنيرال ادرسان گنيرال روزنباخ گنيرال کلوخوف ايسکی نيز آمده ديده ملاقات نموده معاودت فرمودند اتوتان يوسوف بوف بديدن آمده از طرف خود بما تحفهء آورد ما نيز بمنطوق لازم الوثوق (تها دواتحابوا) عمل نموده جهت او و زوجه اش و برادرش نشان و تحف ارسالداشتيم بيگاه جمعه بساعت شش از شهر فطربورخ بيرون آمده عازم بخارای شريف گرديده بوکزال آمديم گنيرال پرتسينکه گنيرال چنگيز گبورناطر گراف (طول) ويسيانوف

ليسار توره ايلچی ايستانت ايسکی ساويتنيک ايجدانوف نادويرنی ساويت نيک شيلنکونوف پولکاونيک وسيلوف ويکده نفر ديگر از عملداران مشايعت نموده فاتحه داده اوزاد کردند نور چشمی وليعهد و عثمان بيک قراول بيکی که بايستادن بخدمت او مأمور شده بود و حاجی لطيف خواجه تا وکزال آمدند آنهارا بحافظ حقيقی جل شأنه وديعت نموديم گفته فاتحه داده بپولکاونيک (ديمين) که بمرحمت شاهنشاهی بخدمت او منصوب بود همراه کرده به (نيکلای ايسکی کورپوس) که مقام باشش آنها مقرر شده بود باز گردانيديم عظيم بای ميراخور بغچه بردار نيز بنا بر انجام دادن بعضی مهمات آنجا باز ايستاد از تعاقب خواهد رسيد ما همراه ساير رفقا بسلامتی و خاطر جمعی عزيمت نموده براه در آمده سه چار استنسه رانده شب را گذرانيديم روز جمعه بيست و چارم ماه مذکور بساعت نه باسکلهء ذيتابرخ رسيديم چندی از اهل اسلام نان و نمک و حلوا آوردند ما نيز تفقد و دلجويی نموده آنهارا خورسند کرديم بساعت يکنيم باستنسهء ويسکی رسيديم قرار يافته بيازده نفر از عملداران راه آهن نشان طلا و نقره و بدو نفر از خدمتکاران وگان ميدال داديم پولکاونيک اشتاب که از فطربورخ مأمور شده رفيق طريق بود اينجا باز ماند عوض او پولکاونيک اشتاب ديگر همراه شد در اينجا از بخارای شريف تيلگراف خاطر جمعی گرفتيم از صبح جمعه تا بساعت هشت از شب شنبه چمقدار راه که طی کرده باشيم دو طرفهء راه تماما چنکل بود اشجار فراوان داشت بمثابهء که گويا بين درختان فاصله پيدا نبود و چيزی کنجايش نمييافت روز شنبه بيست و پنجم ماه مذکور حسب تقدير چيزی ثقل و گرانی عارض طبيعت گرديد قدر ناخوشی روی داد حمد الله بعنايت حکيم علی الاطلاق جل شأنه در کمترين فرصتی بر طرف شد و شفاء عاجل حاصل گرديد امروز هر قدر که راه پيموديم دو جانبهء راه تا جايی که مد نظر بود و چشم کار ميکرد درخت مينمود خوب آباد راهی بود باستنسه ها مردان و زنان جمعيتی داشتند تماشا کنان بساعت يازده باسکلهء (ناچين) رسيديم ويتسه گبورناطر مع يک پولکاونيک بديدن آمده ملاقات کردند قدر ربع ساعت توقف نموده راهی شديم بساعت دو نيم باستنسهء شهر (کيئف) آمديم بعملداران راه آهن نه عدد نشان طلا و نقره داديم گنيرال اندريوف که قبل ازين بخدمت راه آهن زکسپی ايسکی مأمور بودند و چار نفر عملدار ديگر بديدن ما آمده ملاقات کرده مراجعت نمودند از آنجا بکالسکه نشسته براه در آمديم جهت نزول ما به (گاستينسه گراند اوتيل) آرامگاهی ترتيب داده بودند آنجا رسيديم فرصتی بآسايش مصروف شد بساعت چار بمنزل گبورناطر (ايگناتوف) و بحويلی گنيرال (دلکميروف) وارد شديم همراه هر کدام آنها قدری صحبت شد مراسم احوال پرسی و مقالات دوستانه بتقديم رسيد بهر کدام از آنها نشان طلا مرصع بالماس داده بيرون شده بقوشخانه معاودت نموديم آنها نيز بقوش ما آمده ويزيد داده رفتند بيگاه بساعت هفت ازروی خواهش گنيرال گبورناطر (ايگناتوف) بحويلی ايشان رفتيم تقريبا چهل نفر از اعيان و معارف جمع آمده بودند بروفق رسم خوب ضيافتی شد بعد از فراغ از اکل و شرب نفر چند خواننده و نوازنده داخل مجلس شده روی بروی هم نشسته خواندند و نواختند وقت مازياده خوش شد بساعت ده بقوش خانه فراغت کرديم روز يکشنبه بيست و ششم ماه مذکور بساعت نه گنيرال (نويد ايسکی) که بسفر اوّل ما بولايت تاشکند وايننی گبورناطر بود حالا بشهر (کيئف) بخدمتی موسوم و مأمور بوده اند بديدن آمده ملاقات کرده ازروی دوستی قدری مصاحبت نموده مراجعت فرمودند گنيرال مايور (ايوانوف) که سالی قبل ازين تأريخ بولايت سمرقند و فرغانه زمين بخدمت بودند بجهت کبر سن استعفا نموده حالا بوطن خود اقامت داشتند بديدن ما آمده ملاقات نمودند نشان طلا مرصع بالماس داده اوزاد کرديم ساعت دوازده بخواهش اهل شهر (کيئف) بضيافت آنها بموضع (کولوب) رفتيم زياده عزّت داری نموده خورسند کردند از آنجا بيرون آمده همراه گنيرال مايور اندريوف و اسفنديار تيلماج روی چَنَه نشسته رسته و بازارهای شهر را گردش نموده تماشا کرده بساعت سه بقوشخانه مراجعت نمديم از بخارای شريف و از فطربورخ از نورچشمی تيلگراف گرفته مسرور شديم از جانب گنيرال (ايگناتوف) تحفه آمده رسيد بکلان گلاوه و گبورناطر شهر نشان طلا از درجهء اوّل بميرشب شهر نشان طلا از درجهء سيوم بدو نفر اديوتانت نشان نقره از درجه ئ اوّل داده شد بساعت پنج روز از قوش خانه بيرون شده بوگزال آمديم گنيرال گبورناطر گراف ايگناتوف و گنيرال اديوتانت درکميرف وگنيرال گبورناطر کمندال و ده نفر ديگر از منصبداران بوکزال آمده بقانون وداع ملاقات نموده اوزاد کردند خورسند شده تاچند استنسه شب را بفراغت گذرانيديم دوشنبه بيست و هفتم ماه مذکور صبح دميد روز روشن شد ديديم راه بغايت آباد بود چشم اندازهای خوب داشت چشم می انداختيم و تفرّج می نموديم تا باستنسهء شهر (اَدَس) رسيديم از نصف روز نيمساعت گذشته بود بعملداران راه آهن سه عدد نشان طلا از درجهء دوم نشان نقره از درجهء اوّل يک نشان نقره از درجهء سيوم داده شد باستنسهء مذکوره گراده نچالنيک شهر و کلان گلاوه مع هفت نفر عملدار ديگر جهت عزّت داری برسم استقبال پيش آمدند کلان گلاوه موافق رسم و نظام خودها بيک طبق طلا نان بيک ظرف ديگر از طلا نمک انداخته از شهر بر آورده پيش ما آورده حق نمک ثابت گردند از وکزال بيرون آمده سوار کالسکه شده بشهر داخل شديم به (گاستينسه فطربورخ ايسکی) جای طياری کرده بودند آنجا رسيده قرار گرفتيم جهت عزتداری هر جا هر جا از عسکريه قراول مانده بودند قدری آسايش کرده بساعت دونيم بحويلی گنيرال اديوتانت (ريم برخ) از آنجا بمنزل کراده نچالنيک شهر رفته آنهارا ديده ملاقات کرده بيرون آمده بحويلی کلان گلاوه قرتيشکه فرستاده باز گشته به قرار جا آمده استراحت نموديم از بخارای شريف تيلگراف سلامتی گرفته خورسند شديم شب سه شنبه بيست و هشتم ماه مذکور از روی اقتضا و خواهش کلان شوندگان بتياتير رفتيم جميع گنيرالها که ديده و ملاقات کرده بوديم آنجا حاضر بودند باز همراه آنها ملاقات کرده پرسش احوال نموده شد رسم تعارف بجا آمد بتياتير از هر نوع بازی و کار پردازی کرده تمام شد بعد از فراغ تماشا بساعت دوازده بقوش خانه باز گشته شب را بفراغت گذرانيديم صبح سه شنبه مذکور از وجه اعزاز و اکرام نمودم اهالی شهر بکيئف بگنيرال گبورناطر ايگناتوف تيلگراف زديم از بخارای شريف تيلگراف آمد از گنيرال ايگناتوف تيز جواب تيلگراف آمده رسيد بيگاه چار شنبه بيست و نهم ماه مذکور همراه چار نفر عملداران رکابی و اسفنديار تيلماج و دوختور پيسارينکه به (يوکاوريتلکاگو بانی) رفتيم آراسته حمامی و خوش هوا مقامی بوده قدر دو ساعت قرار گرفته استعمال آب کرم و سرد نموديم دفع ملالت و رفع کسالت شد راحت يافتيم سبک روح و خوش حال شده بقوشخانه معاودت نموده شد شب را بفراغت گذرانيديم از فطربرخ از نور جشمی و از بخارا تيلگراف سلامتی گرفتيم روز شنبهء مذکور بساعت ده گنيرال ريمبرخ و گنيرال زولانی و کلان گلاوه گنيرال مَرضَلی بديدن آمده از وجه رسيدن نشان دولت بخارا اظهار خورسندی نموده کلان گلاوه بساعت دوازده بحويلی خود تکليف نموده رفتند بساعت مذکور آنجا ورود فرموديم صاحب منصبان همه جمع شده ايستاده بودند ملاقات نموده روی صندلی نشستيم نهاری حاضر آوردند قدر نصيبه صرف شد کما طنبغی اعزاز و احترام نموده اوزاد کردند بساعت دو بقوش خانه باز آمده از بخارای شريف تيلگراف گرفتيم مضمون آنکه امارت پناه نظام السلطنه الماس بی پروانچی حاکم ولايت قراتيکين بتقدير ربانی و قضاء آسمانی وديعت روح را بمتقاضی اجل سپاريده وداع دار فنا نموده مسافرت ملک بقا گرديده است از وقوف بر اين حالت بآيت بادرايت (انَّا لله و انَّا اليه راجعون) و کلمهء شريفهء (سبحان الملک الحی الذی لايموت) رطب اللّسان گرديديم پروانچی مذکور مرد صاحب انصاف بامواسا بود بحکومت هر قورغانی که نصب مينموديم بمردم آنجا سازش ميکرد و استفاء خراج سلطانيرا موافق شرع شريف کرده زياده طلبی نداشت و کسيرا بی سبب نميرنجانيد بعد ما که من کلّ وجوه ممتحن شده بود بحکمت مملکت قراتيگين که از بلاد مشهورهء قديمه است وسعت تمامی دارد يک حدّ آن بملک فرغانه اتصال می يابد طرف ديگر بسای حصار می پيوندد در ازمنهء ماضيه حکّام مستقل داشت و از قديم الايّام فرمان فرمايان آن سرزمين را بعبارت شاهان قراتيکين تعبير مينممودند بعنايت مالک الملک حقيقی جلّ شأنه قبل از اين بيست سال داخل قلمرو عالی گرديده بود باز گذاشته بوديم وزارت پناه معتمد الدولة العالی آستانقل بی کل قوشبيگی حاکم حالی ولايت حصار که در اوايل حال و زمان جلوس ميمنت مأيوس ما برسم سفارت بمملکت [ر]وسيه رسيده منظور نظر اعليحضرت ايميراطور اعظم گرديده بودند وازين حيثيت که در بارهء آنکس اعتماد کلّی داريم کفايت بعضی مهمّات ضروريهء اطراف و جوانب سای حصار نيز بمومی اليه تعلّق دارد حکّام و قضاة قورغانهايی که نسبت همسايگی دارند از صوابديد شان که هر آينه متضمن صلاح دولت و رفاهيت اهالی مملکت ست تجاوز نمی نمايند خبر احتضار متوفاء مذکور را شنيده از روی دولخواهی قبل از وفات او مبارزت پناهان مراد بيک توقسابه سر کردهء عسکريهء حصار و ميرزا جمعه قراول بيکی شاکردپيشه را بسرشتهء آنجانب تعيين کرده فرستاده بوده اند ما بعد از اطلاع باين امر امارت پناه محمد نقی داد خواه حاکم ولايت دهنو را بنگاهبانی آنملک مأمور گردانيده باين امر تليگراف زديم شب پنجشنبه سلح ماه المرجب بساعت هشت به تياتير رفتيم گنيرالان اجتماع داشتنده آمده ملاقات نمودند بتياتير مذکور تماشاء خوب شد بعد از فراغ بقوش خانه مراجعت کرده استراحت نموديم روز پنجشنبهء مذکور بساعت نه از دست نظام الملک آستانقل بی پروانچی و اسفنديار تيلماج بگنيرال ريم برخ و گنيرال زولانی و کلان گلاوه تحف دوستانه ارسالداشتيم گنيرال ريم برخ و گنيرال کلان گلاوه نيز بما تحفه فرستادند بولايت (اَدَس) به بيست نفر عملدار نشان طلا و نقره داديم از بخارای شريف تيلگراف سلامتی گرفته بولايت (کيئف) بگنيرال درکميروف تيلگراف فرستاده اظهار خورسندی نموديم بساعت سه بعزم رفتن تردّد نموده چيز و چاره را بوکزال فرستاديم خود ما همراه مهماندار باشيان و عملداران رکابی بساعت سه و نيم بر آمده بوکزال رسيديم گنيرال ريم برخ و گنيرال زولانی و کلان گلاوه مع يکده نفر ديگر جهت وداع حاضر شده فاتحه دادند گنيرال مايور (اندرييوف) نيز رسيده ملاقات نموده بشهر کئيف باز گشتند بساعت چار راهی شديم راه نهايت آباد بود باستنسه ها مردم از بزرک و کوچک جمعيت فراوان داشتند ب ساعت هفت باستنسهء (ايکطرينوسلاف) رسيديم ويتسه گبورناطر و يکنفر گنيرال ليتنانت و ده نفر عملدار ديگر بر آمده ملاقات کردند اينجا از بخارای شريف تيلگراف سلامتی و خاطر جمعی گرفته شب را آنجا بخوش گذرانيديم روز شنبه دوم ماه شعبان المعظم بساعت يازده باستنسهء (سيوفکه) رسيديم قدر ده دقيقه توقف فرموده روان شده بساعت دوازده باستنسهء (سيمفره پول) آمديم ويتسه گبورناطر و دو نفر عملدار ديکر آمده ملاقات نموده مقدار نيم ساعت آرام گرفته براه در آمديم از نصف روز يک و نيم ساعت گذشته بود که باستنسهء (باغجه سرای) وارد شديم گبورناطر ويتسه گبورناطر مع چار نفر عملدار و اسماعيل بيک محرّر پيش آمده ملاقات کرده بدوارس تکليف نمودند برفاقت ده نفر از عملداران رکاب ومهماندار بايشان بکالسکها نشسته رانده بشهر داخل شديم باغجه سرای شهری بود آراسته و با صفا هوايش خوش و سرورافزا گذرگاهها و رسته ها همه پاگيزه و آرايش يافته در کمال نظافت و نزاکت جمعيت فراوان از مرد و زن صغير و کبير بتماشا هجوم آورده مارا تکريم و احترام می نمودند از طريق ملاقات و مقالات آنها که نشان دوستی و علامت محبت بود مسرور شده ما نيز بطرف آنها التفاتهای محبّانه کرده تماشا کنان عبور فرموده بدوارس رسيديم از کالسکه ها فرود آمده دخول نموديم دستورخان و اطعمهء فراوان حاضر آورده آنچه سزاوار دوستی و مهمان نوازی بود در عمل آورده کماينغبی عزت داری نمودند فرحمند شده بساعت چار بيرون آمديم آنجا مسجدی بود از مساجد قديمهء اهل اسلام آن را ديده باز بکالسکه ها سوار شده بوکزال آمديم کلان شوندگان شهر نيز مشايعت نموده بوکزال رسيده رسم وداع ملاقات نموده فاتحه داده باز گشتند مايان راه پيما شديم بساعت هفت از شب باستنسهء (سيواستوپول) رسيديم دو نفر گنيرال گبورناطر همراه ده نفر عملداران ديگر و اسماعيل بيک محرر بر آمده ملاقات نمودند کلان گلاوه بدستور معهود نان و نمک حاضر آوردند امشب درون وگان خوابيديم روز يکشنبه سيوم ماه مذکور بساعت نه و نيم از وگان پايان آمده بکالسکه ها نشسته بحويلی گراده نچالنيک رفتيم همراه زوجهء ايشان بيرون آمده ملاقات کرده بعمارت درون برده اعزاز و احترام نمودند از همين منزل بايد که پراخوت نشين شده بحر پيما شويم از مسکن نچالنيک مذکور بيرون آمده لب دنکيز رسيديم قايقها حاضر بود عزيمت ديدن پراخوت های وايننی نموديم کار گذاران نيز قايق نشين شده پيش افتادند روی دنکيز روان شديم از دور کوههای آهن در کمال بزرکی در نظر می نمود که در وسط بحر قرار يافته بود نزديک رسيده ديديم که کشتيهای جنک بوده که از غايت رفعت و عظمت بمثابهء کوه می نموده از مشاهدهء آن چشم خيره ميماند و هوش از جا ميرفت عجيب وضعی و غريب ترکيبی داشت حيرت استيلاء می يافت که مهندسان ذو فنون که اينچنين چيزی ترکيب کرده اند درابتداء اماهيَّت آنرا چگونه تصور نموده ثانيا در عمل آورده باشند درون آنها از توبهای بزرک و کوچک فراوان بود که همه جا با نظم و ترتيب چيده بودند طبقات بيوت آن اعلی و ادنی و اوسط سه طبقه بود می گفتند که لدی الحاجة هزار عسکر مع تفنک و اشياء ضروريه کنجايش می يابد بهر کيف کرورها خرج شده و صنعتها بکار رفته اينچنين اسبابها آماده و مهيا شده مايهء تحسينها و موجب آفرينها شده بودهنر ازين بالاتر نخواهد بود ما نيز از راه انصاف نهايت مستحسن شماريديم و بسيار آفرين گفتيم بساعت دوازده پراخوتيکه جهت رکوب ما و رفقا معين بود آمده دخول نموده جابجا شديم شب بساعت هفت همراه مهماندار باشيان و پانزده نفر از آدمان خود بتماشاء سيرک رفتيم گراده نچالنيک آمده ملاقات نموده جمعيت فراوان بود قدر دوساعت نه باز گشته به پراخود داخل شده استراحت نموديم روز دوشنبه چارم ماه مذکور بساعت نه بگراده نچالنيک نشان مکلل بالماس و به بعضی از کلان شوندگان شهر باغچه سرای نشان و تحف بصحابت فيدروف مهماندار باشی ارسال داشتيم از فطربورخ از قرة العينی و از بخارای شريف تيلگراف سلامتی گرفته خورسند شديم بساعت ده مارا همراه هفت نفر عملداران رکابی و گراده نجالنيک بمکانی بردند که بمقتضای حزم و دورانديشی مبادا روزی بکار آيد گفته قورغانی بنا کرده بودند قدری گردش و تماشا کرديم چون ساير رفقاء ما حتی آنانيکه از دولت روسيه بما نسبت مهماندار باشيگی و رفاقت داشتند بديدن آنمقام رتبهء محرميت پيدا نکردند و از غايت اتحاد مندی بما اعتماد نمودند خصوصيّات آنمکان را تحرير ناکردن اولی و انسب نمود بساعت دوازده معاودت نموده بپراخوت داخل شديم از نصف روز چار ساعت گذشته بود که پراخوت در حرکت آمده قدر دو چقريم بحر پيموده لنکر انداختند عملهء پراخوت می گفتند که بساعت دو عازم ميشويم بيکاه سه شنبه پنجم ماه مذکور بساعت دو روانه شده ساعت هفت ب(يالته) رسيديم هنکام صبح بود ويتسه گبورناطر و کلان گلاوهء شهر مع دو نفر عملدار ديگر رسيده ملاقات کرده همراه بکالسکه نشسته تماشا کنان آورده ب(ليواديهء دوارس) که مسکن خاص اعليحضرت ايمپيراطور اعظم بود آورده فرودآوردند مجموع خانها را ديده تماشا کنان باز بکالسکه نشسته بتفرج شهر بيرون آمديم شهری بود زيبا آراسته کوچه هارا زينت تمام داده بودند علمها نيز بر پا شده بود قدری سير و گردش نموده باز گشت آمده داخل پراخوت شديم عملداران مذکور آمده ديده ملاقات وداع نموده باز ماندند پراخوت راهی شد درين روز بارادهء الهی بادی در وزيدن آمده بعضی از رفقا بنا بر تلاطم بحری قدری گران شدند الحمد الله و المنة بعنايت الله تعالی ما مع اکثر رفقا سلامت بوديم شب چارشنبه ششم ماه مذکور بساعت ده باد تسکين يافت آنانيکه لاحظ شده بودند عافيت يافته سر برداشتند فارغ البال استراحت نموديم روز چارشنبهء مذکور بساعت هشت کوهستان تابع روم و ولادکفکاز نمودار شد شکر لله بساعت چار بسلامتی و خاطرجمعی وارد شهر (باطوم) شديم نايب گبورناطر کناز ابروستوف و کلان گلاوه و کمندال و هفت نفر ديگر ار عملداران آمده به پراخوت داخل شده ملاقات کردند بساعت پنج از پراخوت بيرون آمده همراه نايب مذکور و اسفنديار تيلماج بکالسکه نشسته بوکزال آمديم برسوم عزت داری نفری چند از عسکريهء سواره همراهی مينمودند بوکزال نيز هر جا قراول گذاشته بودند مقدار سه ساعت آنجا آرام گرفتيم بنايب مذکور نشان طلا از درجهء اوَّل ع تحفه داده شد يک نفر افيسر جهت ما دو ملتف هديه ورد قبول نموده نشان نقره از درجهء دوم داده خورسند گرديم بعد ذلک آمده بوگانها جابجا قرار يافته بساعت هشت و نيم عازم بلدهء (تفليس) شديم براه در آمديم شب درون وگان بفراغت گذشت روز پنجشنبه هفتم ماه مذکور بساعت چار باستنسهء (مخالوف) رسيده مقدار يکساعت قرار گرفتيم بساعت هشت شب جمعه باستنسهء (کرلی) آمده قدر پنج دقيقه ايستاده گذشته ساعت هشت و نيم باستنسهء (کوری) رسيديم مقدار ده دقيقه توقف فرموده باز روانه شده بساعت نه باستنسهء (کيسی) آمده باندازهء ده دقيقه آرام يافته براه آمده ساعت يازده شده بود که باستنسهء (دجه مت اسکن) رسيديم مير قره عرضه چی از بخارای شريف صندوقچهء عالی را که درون آن عرايض حکام و قضاة و ساير کار گذاران مملکت را انداخته در اسفار بهجت آثار برکاب می فرستادند آورده رسانيد حيات خان سوداگر و پسر ملا عبد الرسول و پسر ميرزا جان سوداگر نيز رفيق راه بوده اند آمده ديده دعا نمودند اين سه نفر مذکور به نيت تجارت عزيمت شهر مسکو داشته اند بساعت دوازده باستنسهء شهر تفليس رسيديم ويتسه گبورناطر وکلان گلاوه و عسس شهر و چهار نفر عملدار ديگر بر آمده ديده ملاقات نمودند از وگان پايان آمده روی کالسکه نشسته روان شديم سی نفر عسکر سواره علمی راست کرده پيش افتاده بقوشخانه که وقت گذشتن نزول کرده بوديم آورده رسانيدند آنجا منزل کذيديم گبورناطر و کمندال و پولکاونيک شتيلوف بديدن آمده ملاقات نموده مراسم اعزاز و احترام را بتقديم رسانيدند اينجا از بخارای شريف خط و تيلگراف گرفتيم بولايت عباس تومان بشاهزاده کورکی اليکساندرويچ تيلگراف داديم جواب آن نيز آمده رسيد از روی دوستی و محبت از ميسر ناشدن ملاقات تأسف اظهار نموده اند ما نيز ازينوجه ملول شديم نصيب ازلی همين بوده است بقسمت رضا داديم ببخارای شريف وظيفهء معينهء يکهزار نفر طالب علم معلوم را که وظيفهء مذکوره را عرفا (دهيک) مينامند داده دعا گيرند گفته بمتکلفان اشغال مملکت تيلگراف فرستاديم اوَّل پکاه جمعه هشتم ماه مذکور از بخارای شريف تيلگراف گرفتيم مير قره عرضه چی رخصت يافته مراجعت نمود کپتان بلاف که سابقا همراه خدمتکاران بخارا رفته بود اينجا آمده رسيد و عرايض امارت پناهی ملاجان ميرزا بی پروانچی را رسانيده از نظر گذرانيد گنيرال رضا قلی بيک و گلاوهء شهر بديدن آمده ملاقات نمودند قدری مصاحبت وقوع يفت برخصت مراجعت نمودند بساعت دو بجهت ويزيت همراه پولکاونيک (پوت يات) و زمان بيک مترجم و دو نفر عملدار رکابی کالسکه سوار شده بحويلی گنيرال گبورناطر شيرمتوف و گبورناطر شهر تفليس و گنيرال رضا قلی بيک قرتيشکه پرتافته معاودت نموديم کپتان بلاف را رخصت داده بصحابت او بنورچشمی سيد مير عالم تورهء وليعهد مکتوب ارسالداشتيم شب بساعت هشت برفاقت نظام الملک آستانقل بی پروانچی و اسفنديار تيلماچ و دوختور پيسارينکه بحمام رفتيم خوش حمامی بود دلکشا و اندوه زدا از ساير حماماتيکه ديده بوديم بدرجات امتياز داشت می گفتند آبش از زير کوهی بيرون می آيد و جريان مينمايد که معدن کوکردست در واقع ببدن خيلی سازوار بود ميبايد که بامراضی که باستعمال آب کوکرد معالجه ميفرمايند منفعت کلی داشته باشد بهر کيف قدر دو ساعت آسوديم و فرحمند شديم حقيقت اين بيت که نتيجهء طبع بعضی از افاضل ست اينجا معلوم شد و هوهذه * ياد دارم از کهن پيری که در حمام گفت * کين سخن پرسيد روزی کهتر از مهتری* چيست سر آنکه در حمام هر کس پانهاد * بر دل غمگين او کشايد از شادی دری * گفت سرش آنکه دروی نيست ز اسباب جهان * غير طاس و فوتهء آنهم ازان ديگری * خلاصه بعد از مضی دو ساعت بيرون آمده بقوشخانه رسيده فراغت نموديم روز شنبه نهم ماه مذکور گبورناطر شهر تفليس و کلان گلاوه بمبارکباد خيريت و بهبودی سفر بمنزل ما آمده تهنيت رسانيده مراجعت نمودند بساعت دو همراه پولکاونيک پوت يات و زمان بيک تيلماچ بکالسکه نشسته بحويلی نايب گنيرال گبورناطر شيرمتوف گنيرال تنتشوف رفته نيافته قرتيشکه پرتافته گذشته قدر يکساعت سير و گشت کرده معاودت نموديم از فطربورخ از نورچشمی تيلگراف سلامتی رسيد خورسند شديم از تجاری که جهت رفاقت داشتند مقيم بای نصرالدين جوره بيک که برای ابتياع اشياء تجارتی بولايت مسکو مانده بودند درين روز از راه ولادکفکاز رسيده دعا نمودند سبب بفراغت گذشت روز يکشنبه دهم ماه مذکور عظيم بای ميراخور بغچه برادر ولطيف خواجهء سوداگر از فطربورخ آمده دعا کرده نويد سلامتی قرة عينی را رسانيدند استماع اين خبر بهجت اثر مسرت بخشيده بساعت دو گبورناطر شهر (باطوم) که کشيلوف می نامند آمده ديده احوال پرسی کرده باز گشتند ويتسه گبورناطر شهر تفليس نيز آمده از رسيدن نشان دولت بخارای شريف اظهار خورسندی کرده مراجعت نمودند دو نفر گنيرال دريکتر دبستانها بديدن آمده ملاقات نموده باز گرديدند به ساعت سه برفاقت پولکاونيک (پوت يات) و زمان بيک مترجم بتماشا بيرون آمده بمکانيکه تربيت کرم پيله ميکرده اند رسيده مشاهده نموده از آنجا گذر کرده بمنزل گبورناطر شهر باطوم قرتيشکه پرتافته بقوشخانه معاودت نموديم شب بساعت هشت همراه عملداران رکابی و مهماندار باشيان بتياتير رفتيم تماشا ديده بساعت يازده بآرامگاه باز گرديده روز دوشنبه يازدهم ماه مذکور گبورناطر شهر تفليس بديدن آمده رسم حالات پرسی که از رسوم متعارفه و عادات مستمره است بجا آورده مراجعت نمودند درين شهر جماعتی بودند که از وجه ترحم نمودن بحال حيوانات عجم مشورت داشتند صدر نشين و پيشوای آن جماعت ميخائيل نيکولايويچ عم اعليحضرت ايمپراطور بودند مارا نيز مستشار مؤتمن دانسته جهت عملداران ما يک نشان و دو ميدال آورده مشورت خودها را اظهار کرده رفتند نچالنيک پيلته خانه رسيده بعضی اشياء تحفه آورده رسانيدند بساعت يازده و نيم گنيرال اديوتانت شيرمتوف بديدن آمده ملاقات کرده قدری صحبت نموده بقوشخانهء خود تکليف کرده باز گرديدند بعد ذلک پولکاونيک پوت يات و زمان بيک مترجم کالسکه نشسته بکوه تفليس بالا رفتيم چشم اندازهای خوب داشت عمارت و رسته ها و خيابانهای شهر نيز مينمود فرصتی تماشا کرده فرود آمده بکزرمهء سربازيّه که بدفع آتش بعمارت افتاده مأمور بودند گذر کرديم عسس شهر حاضر بود همين که زنک اعلام را در صدا آورد فورا عسکريهء مذکوره بيرون آمده اسبها و عرابها که جهت اين مهم آمده و مهيّا شده بود بيرون آورده بفرصت پنج دقيقه مرتب نمودند بالای ارابها چالکها مملو از آب بود از فوارها که وسط چلکها منصوب بود آب ميجهيد و هر طرف می پريد و منتشر ميگرديد باين اسباب بايد که انطفاء آتش بسهولت و آسانی دست دهد قدری تماشا کرده ديديم خالی از غرابتی نبود معاودت نموده بقوشخانه رسيده استراحت کرديم بيگاه بساعت نه و نيم همراه يکده نفر عملداران رکابی و مهماندارباشيان بعمارت گنيرال شيرمتوف ورود نموديم جماعتی از صاحب منصبان و ازواج آنان حضور داشتند ملاقات کرده پرسش حالات نموديم رسم تعارف بتقديم رسيد گنيرال مزبور پيش آمده ملاقات دوستانه و مقالات محبّانه کرده از هر وجه عزت داری نمودند روی سندليها قرار گرفتيم فوجی از مطربان و رقّاصان حاضر شدند مغنيان بساز ايران و زبان اهالی آن ميسرودند و مينواختند زنان و دختران خوش شکل و خوش لباس ميرقصيدند و ميخراميدند پای ميکفتند و دست می آختند خوش رقصيدند و خوب نواختند در حقيقت طرفه تماشايی بود از آنجا بر خواسته بالای دستورخوان آمديم اطعمهء گوناگون و اشرابهء پاکيزه حاضر آوردند بانداز نصيب تمتع يافته بساعت يازده موافف بيتی که صدر نشين محفل خردمندی و دانايی امير عليشير المتخلص بالنوايی عليه الرحمه در کتاب معانی نصاب خمسه در باب سلوک و قاعدهء مهمانی و ميزبانی ميفرمايد که *(کر چه کيلماک ايرور ارادت ايله * ليک کيتماک دورور اجازت ايله) باجازت و رخصت صاحب البيت بيرون آمده برفاقت اسفنديار تيلماچ و دوختور پيسارينکه و سه نفر عملداران خود بميرزايوف حمام رفتيم خواجيين حمام جهت عزت داری جمعی از مزوکانچيانرا حاضر آوردند آنها مشغول مزوکان زدن بودند استماع مينموديم و استراحت ميکرديم خوب آسايش يافته بيرون آمده بساعت دوازده بقرارگاه آمده ما بقی از شب را بآسوده گی و خوشحالی بروز آورديم درين شهرهر گاه بتفرج و تماشا بيرون آييم برسوم اعزاز و احترام بر وفق نظام و قانون خودها يکده نفر عسکر سواره کنوای همراهی مينمودند شبها چار عدد مشعل روشن کرده از پيش و پس ميدوانيدند بدين سبب از دوستان خود زياده خورسندی و رضامندی داشتيم روز سه شنبه دوازدهم ماه مذکور بساعت نه گنيرال شهزاده رضاقلی ميرزاء قاچار بديدن آمده ملاقات نمودند قدری مصاحبت شد عزت داری کرده اوزاد نموديم کلان دوختورهای شهر تفليس تاينی ساوتنيک شخله کوف آمده ديده ملاقات کرده مراجعت نمود پس ازان عکّاسی حاضر آمده عکس مارا بوايننی فورمه برداشت يکنفر گنيرال کفکازی بديدن آمده جهت ما شمشيری آورده کذرانيده باز گشتند گنيرال گراف ترتيشوف گبورناطر شهر تفليس نيز آمده ديده ملاقات کرده مراجعت نمودند از وجه امين کردن جماعت مشورتچی که سابقا مرقوم گرديد بوليکی کناز ميخائيل نيکولايويچ تيلگراف داده جواب گرفتيم به بيست نفر عملداران شهر تفليس از هر درجه نشانها داده شد بمرحمت الهی درين روز هوا متغير و سحاب متراکم گشته قطراتی چند چکيد بتياتيری که بزبان فارسی تکام نموده تماشا ميداد رفتيم از عملداران رکاب يکده نفر و مهماندار باشيان همراه رفيق بودند آنجا رسيديم گبورناطر شهر تفليس و گنيرال رضاقلی ميرزا قونسول طهران نيز حضور داشتند مصاحبت و مکالمت نموده قدر دو ساعت تماشا کرده از آنجا بيرون آمده برفاقت اسفنديار تيلماج و دوختور بيسارينکه و سه نفر عملداران خود ببانی ميرزايوف وارد شديم خواجيين حمام باز مزوکانچيان را حاضر آورده چراغان کرده زياده عزت داری کرده اوزاد نمودند بساعت يازده بقوشخانه رسيده فراغت کرديم روز چهار شنبه سيزدهم ماه مذکور بامارت پناه ملاجان ميرزا بی پروانچی سابق الذکر تيلگراف زديم باين مضمون که امارت و سيادت و فضيلت و مبارزت پناهان محمد يوسف بی ديوان بيگی سر کرده حيدر قلی بی داد خواه حاکم چهارجوی قاسم خواجه اوراق اودايچی ميرزا اسلام قلی منشی دربار ميرزا عبد الله توقصابه اين پنج نفر باوزون اتا رسيده استقبال کرده دعا کنند روز مذکور بخواجيين های ميرزايوف بانی که دو نفر بوده عقد شرکت در ميان داشته اند تحفه داده خورسند نموديم بدو پسر گنيرال مايور رضاقلی ميرزا که پولکاونيک عمل داشته بخدمت بوده اند نشان طلا از درجهء دويم داده شد روز مذکور بتردد بر آمدن شده اسباب و اشياء سفری را همراه پيشخدمتان بوکزال فرستاديم بساعت دوازده گنيرال کمندال شهر تفليس آمده ديده ملاقات کرده و داع نمودند گنيرال اديوتانت شيرمتوف آمده ديده بکالسکه رديف شده بکلمات خوش و مقالات دلکش که باعث ازدياد محبت و مودت ميگرديد تکلم کنان تا وکزال مشايعت نمودند اينجا که رسيديم گبورناطر شروشيدزه ويتسه گبورناطر کرپت کور گلاوه گنيرال مايور جاندارنيکوف ايسکی گنيرال مايور رضاقلی ميرزا چار نفر ديگر از عملداران حاضر بوده اند ملاقات کرده نشستيم گنيرال اديوتانت شيرمتوف قدری صحبت کرده بر خواسته وداع نموده فاتحه داده مراجعت فرمودند از بخارای شريف تيلگراف سلامتی رسيد بولايت فطربورخ جهت دل پرسی نور چشمی تيلگراف فرستاديم حاضرين برسم وداع ملاقات نموده باز ايستادند ما همراه رفقا بوگانها در آمده جابجا شده براه در آمديم بعد ازان آنها مراجعت نمودند بيک نفر اديوتانت گنيرال شيرمتوف نشان طلا از درجهء دويم داده شد ساعت چار و نيم باستنسهء (قره باز) رسيده ربع ساعت مکث نموده روان شديم شب درون واگون بآسايش گذشت صبح پنجشنبه چاردهم ماه بساعت شش و نيم باستنسهء (آلات) رسيده قدر پنج دقيقه توقف نموديم اينجا ميرزا سعيد چهره آقاسی عرضه چی صندوقچه و ميرزا عزيز و کربلايی محمود آمده ملاقات نمودند صندوقچه را کشاده خطهارا خوانده سلامتی اهالی بخارای شريف را فهميده خورسند شديم بساعت هشت و نيم باستنسهء (ملا چاری) رسيده بيست دقيقه ايستاديم گبورناطر ولايت باکو آمده ديده ملاقات نمودند بساعت ده باستنسهء ولايت باکو رسيديم مزوکانچيان صف کشيده ايستاده مزوکان ميزدند وقت ماخوش شد يکده نفر عملدار پيش آمده ملاقات نمودند از وگان پايان آمده اندکی باستنسهء مذکور نشستيم پس ازان چيزهارا همراه پيش خدمتان بپراخوت فرستاديم ازين منزل نيز بايد پراخوت نشين شويم و بحر پيماييم بعد از ارسال اشيا همراه چهار نفر عملدار رکابی و گبورناطر ولايت باکو و مهماندار باشيان بوگان در آمده برای تفرج بعزم ديدن کارگاه روغن کشی روانه شديم باستنسهء رسيده از آنجا بکالسکه ها سواره شده رفته فنتن روغن را ديده تماشا کرديم اسباب و ادوات عجيبه و غريبه داشت که باستعمال آن در کمال سهولت و آسانی از خاک و گل روغن جدا کرده ميکرفتند موسوم بروغن لمپه که در چراغدانها عوض شمع بکار ميبرند درين زمان بهمه جا شهرت يافته در غايت اشتهار بهر ملک بسيار ازان صرف ميشود مکان خالی ازان کم يافت ميشود مالک آن جهت عزت داری بيک لعلی نقره نان و نمک حاضر آورد قدری مشاهدهء وضع و ترکيب کارگاه اورا نموده باز آمده داخل وگان شده باستنسهء اولی رسيده فرود آمديم از آنجا بکالسکه سوار شده رانده بقوشخانهء ما که بمنزل حسن بيک مقرر شده بود رسيده نازل شديم گبورناطر مذکور وداع کرده باز گشتند باستنسهء مذکوره سی نفر عسکر سواره کنوای برآمده بود براه جماعتی از اطفال مکتب بقانون نظام ايستاده مزکان نواخته منظور شدند دبستانيکه آنها تحصيل علم و فن مينمودند وليکی کناز (ميخائيل نيکولايويچ) بنا فرموده بوده اند بکلان شوندهء آنها نشان طلا از درجهء سيوم داده شد از پولکاونيک (روشکوف ايسکی) اشتاب رضامندی نموديم از باطوم تا باکو همراه بود آنقدر خدمت کردند که موافق آن متصور نيست مرد قابلی بود رضامند شديم * حسن خدمت مهربان سازد بکس مخدوم را * بعد از فراغ ازاين مهمات بفرخی و فيروزمندی شب جمعهء مبارک را گذرانيديم روز جمعه پانزدهم ماه مذکور از بخارای شريف تيلگراف گرفته بگنيرال گبورناطر شيرمتوف تيلگراف فرستاديم بدو نفر خواجيين کارگاه فنتن نشان طلا از درجهء سيوم داده شد بولايت فطربرخ بنور چشمی مصحوب پولکاونيک (پوت يات) خط سلامتی فرستاديم بجناب بلند مرتبه وايننی منيستر کتابتی نوشته خورسند و رضا مندی که از پولکاونيک مذکور داشتيم اظهار نموديم پولکاونيک مذکور حقيقة خوب خدمت کرد هميشه آگاه و هوشيار و خبردار بود بهيچکونه تساهل را تجويز نفرموده است خدمت بالاتر ازين نخواهد شد بساعت دوازده بحسن بيک صاحب حويلی ساعت طلا مع زنجير و بدو نفر عملدار آنها دو نشان نقره از درجهء اوّل داده بحويلی گبورناطر رفته ويزيد داده از آنجا باز گشته بپراخوت آمديم گبورناطر ويتسه گبورناطر مع هشت نفر عملدار آمده وداع نموده فاتحه دادند پولکاونيک (پوت يات) نيز وداع نمودند فاتحه گرفته رفت ديگر هر کدام از عملدارانی که جهت اوزاد کردن آمده بودند فاتحه داده باز گشتند از نصف روز يک و نيم ساعت گذشته بود که پراخوت روان شد شب درون آن آسايش داشتيم بفضل الهی و کرم نامتناهی باد مخالفی نوزيد شورشی و اضطرابی ظاهر نشد فارغ البال و آسوده حال بوديم روز شانزدهم ماه مذکور بعملداران پراخوت کريف کفکاز ميرکوری شانزده نشان طلا و نقره از هر درجه داده شد روز مذکور قبل از دو ساعت از نصف نهار بسلامتی و عافيتمندی مع رفقا باستنسهء (اوزون اتا) رسيديم الحمد علی ذلک اينجا از طرف دوست ما گنيرال ليتنانت کروه تپکين کالليج ايسکی ساويتنيک ايکناتوف و پود پولکاونيک کلتين که باساتقبال مأمور شده آمده بوده اند داخل پراخوت شده ملاقات نموده بخوشی و بهبوديها که درين سفر خيريت اثر رو داده بود مبارکباد نمودند پنج نفر عملدار که از وجه رسيدن آنها درين منزل تيلگراف زده بوديم چنانچه اسامی آنها مفصلا رقم پذير خامهء مشکين شمامه گرديده بود موافق فرموده اينجا رسيده و فضيلت و مبارزت پناهان ملا قوام الدين مخدوم ولد ملا مير بدر الدين قاضی کلان و غلام علی توقصابه ولد ملاجان ميرزا بی پروانچی ميرزا آستان قراول بيگی جوهر جيباچی و از تجار شهر بخارا جار نفر و از پيش خدمتان نيز چار نفر حاضر شده بشرف دست بوسی مشرف گرديده دعا نمودند بعد ذلک از پراخوت بيرون آمديم دوستان ما برسوم عشرت داری از لب دنکيز تا سر وگان که خيلی مسافت بود پلاسهای پاکيزه و با صفا بالای راه کسترده زينت داده بودند حسب الامر گنيرال ليتنانت کوره تپکين بچوت نی قراول نيز حاضر بود خورسند شده بنه نفر عملدار آنها نشانهای طلا و نقره داده براه در آمديم شب بفراغت درون وگان آسوديم روز يکشنبه هفدهم ماه مذکور باستنسهء (عشق آباد) رسيديم گنيرال ليتنانت کوره تپکين پيش آمده بوگان در آمده ملاقات نموده باشفاق و الطاف که از جناب اعليحضرت ايمپيراطر ديده بوديم تهنيت رسانيده خورسند شدن خود را نيز اظهار نمودند از تعاقب (کليم) نايب ايلچی بخارای شريف رسيده ملاقات نموده مراسم مبارکباد را بتقديم رسانيدند بعده باتفاق گنيرال مزبور از وگان پايان آمديم جميع عملداران عسکريه بطريق نظام صف کشيده ايستاده بودند احوال پرسی نموديم از روی دوستی بچوتنی قراول بر آورده بودند بآنها نيز ملطفت شده پرسش حالات نموديم اينجا کالسکه ها طيار بود همراه دو نفر از عملداران رکابی و مستقبلين مذکورين و مهماندار باشيان روی کالسکه ها نشسته راهی شديم گنيرال مذکور و اسفنديار تيلماج همراه ما کالسکه نشستند بالای راه سه بتليان عسکر پياده و توپچيان و عسکر سواره نظام کرده صف بسته ايستاده بودند احوال هر کدام از آنها را می پرسيديم و جواب خوش می شنيديم بدين طريقه عبور فرموده داخل شهر شديم که زينت تمام داده بودند رسته ها و گذرگاهها پاکيزه و بی غبار دکانها آراسته و با صفا دکان داران اشياء نفيسه و گرانبها را از درون و بيرون بديوارها نصب کرده آرايش داده بودند مردم تماشايی هر جا هر جا فوج فوج و خيل خيل از رجال و نسا صغار و کبار هجوم آورده ازدحام داشتند تفرج کنان می گذشتيم تا رسيديم به سحراء وسيعی که آنجا جهت نزول چادرها و سرادقات طياری کرده بودند فرود آمديم روی صندليها قرار گرفتيم دستورخان و انواع حلويات و فواکه شتوی حاضر بود چای نوشيده بمکالمه و محادثهء دوستانه اشتغال داشتيم تا زمانی که عسکريه رسيد آنهارا دو فريق نمودند فريقين هر کدام بطرفی صف کشيدند بين صفين خيلی مسافت بود پس از تسويهء صفوف بدستور روز جنک و هنکام پاس نام و ننک از هر طرف جاسوان بر آمده کمين کنان نزديک صف خصم رسيده ترقّب احوال ميفرمودند و اطراف و جوانب خود را نيز احتياط نموده باز گشته بصف خودها می پيوستند بعد از تمهيد مقدمات در حرکت آمدند توب ميزدند و تفنک می انداختند کوهسار هم نزديک بود غلغله در کوه و صحرا افتاد هوا از دود توب و تفنک تيره و تاريک شد باين رنک کار نمايی کرده بهمديکر ملاقی و مختلط گرديدند خوب تماشا بود وقت ما زياده خوش شد پس ازان مجموع عسکريهء مذکوره از توپچی و سواره و پياده صف صف از پيش ما گذشتند بقانون اهل نظام احوال پرسی مينموديم آنها نيز بخوبی جواب ميدادند بعد از گذشتن آنها بکالسکه ها سوار شده براه در آمديم گنيرال مذکور رديف ما بودند اسفنديار تيلماج نيز جهت ترجمانی حاضر بود در باز گشت عبور از راه ديگر اتفاق افتاد يک طرف راه فوجی از عسکريهء سوارهء روسيه تفنک اندازان اسب ميراندند سمت ديکر فرقهء از جماعهء ترکمانيه که ترتيب يافته در عالم نظام مهارت تمام يآفته بودند کمال چابکی و چالاکی اسب ميتاختند و تفنک ميانداختند حقيقةًَ خوب طيّار ظده بودند مشهورست که باتفاق حکما دو چيز ضايع ست استعداد بی تربيت و تربيت بی استعداد آنجماعت که استعداد کونهء داشتند تربيت يافته باين پايه رسيدند پر ظاهر ست که اهالی بخارای شريف و قراء متصله بآن در باب فطانت و ذکائت و صافی ذهن و قابليت از مردم اتراک و باديه نشين بدرجات امتياز دارند در هر فن که حوض کرده از مهرهء آن فن تربيت يابند در اندک زمانی بسرحد کمال ميرسانند اکر در علم نظام هم معلم ماهری باشد که خصوصيات اين فن را تعليم و تلقين نموده تربيت فرمايد هر آيينه بر فرقهء اتراکی و قزاقيه رجحان خواهند يافت ب بموردی از موارد خدمت کرده هنر خود ها ظاهر خواهند نمود و حق شناس تربيت خواهند بود سخن کوتاه باين نهج تماشا کنان بوکزال رسيده فرود آمديم گنيرال مذکور همراه بوگان در آمده عليحدةَ قواعد تهنيت و مبارکبادرا مراعات نموده قدری صحبت کرده بقوش خود تکليف نموده مراجعت فرمودند همراه يک نفر اديوتانت خود بجهت ما بدوقوتی ظرفهای طلا و نقره تحفه فرستادند ما نيز باديوتانت مذکور تحفه داده خورسند کرديم مبارزت پناهان ملا برات توقسابه مأمور خدمت استنسهء کاگان استا عيصی قل ميرآخور زرگر استا اعلی زرگر اينجا رسيده بشرف دست بوسی مشرف گرديده دعا نمودند از وجه دادن دهيک طالبعلمان بخارا و کمیء آنها تيلکراف آمد باز بتوسط تيلگراف جواب گفتيم از وليکی کناز (اليکسی اليکساندرويچ) نيز تيلگراف رسيد روز مذکور بعد از انقضاء يک ساعت از نصف نهار برفاقت نچالنيک اشتاب گنيرال مايور فيودروف و اسفنديار تيلماج دوازده نفر از عملداران ما که بتماشاء مشق سربازيّه نيز حاضر بودند و مهماندار باشيان بکالسکه ها سوار شده بعمارت گنيارل ليتنانت (کوره تپکين) رفتيم فوجی از مزوکانچيان اجتماع نموده مزوک ميزدند گنيرال مذکور پيش رسيده ملاقات نموده عملداران روسيّه که از دولت بخارا نشانها داشتند همه حاضر بودند زوجهء گنيرال مذکور جهت تکريم و احترام مهمان که از لوازمات ميزبانی است بيش آمده اعزاز و اکرام نمودند بخانهء اوّلين در آمده روی صندليها نشستيم رفقا را بموجب (انزل الناسعلی منازلهم) بجايهايی که لايق و مرتبهء هر کدام بود بترتيب نشانيده شد مرة بعد اولی هفت کونه طعام حاضر آوردند مستوفی رزق مقدر گرديديم از هر کدام قدر نصيبه صرف شد بقانون دوستی و موافقت بسلامتی جناب اعليحضرت ايمپيراطر و مليکهء معظمه و ناسليدنيک پيالهء از ليموناد نوشيده لفظ معهود را بر زبان گذرانيديم ثانيا گنيرال مذکور بسلامتی (سويت ليست امير بخارا) گويان جام بر داشتند ثالثا ما بسلامتی گنيرال مذکور ليموناد نوشيديم کلمات (ان اکرمتنی اکرمتک) مراعات يافته مرهء رابعه گنيرال مذکور جهت اظعار خورسندی نشان گرفتگان مذکور و بسلامت بملک خود رسيدن امير بخارا و سلامتی وليعهد که بفطربورخ ماندند گفته جام بر داشتند بديگر خانها نيز حاضران همه جامها بيکديگر زده آواز بر آوردند بو العجب صدايی شد پس از فراغ طعام همراه گنيرال مزبور و اسفنديار تيلماج بخانهء ديگری آمده قدری صحبت نموده چای نوشيده اظهار خورسندی نموده بخانهء اولی بيرون آمده همراه گنيرال مذکور فرصتی نشسته بر خواسته وداع نموده بر آمده بکالسکه نشسته بوکزال آمديم گنيرال مذکور نيز رفاقت نموده عملداران روسيّه همه جمع شده وداع نموده باز ماندند بوگان در آمديم گنيرال مذکور نيز داخل شده قدر ده دقيقه نشسته ملاقات وداع نموده بيرون آمدند بساعت سه براه در آمديم بساعت شش و نيم باستنسهء (ارديک) رسيده يکساعت قرار گرفتيم اينجا پوشيدهء پايز از مايان گذر شد ميرزا سعيد چهره آقاسی عرضه چی را رخصت نموديم صندوقچهء عالی را بر داشته بهمين پوشيده در آمده بطرف بخارا روان شد شب درون وگان فراغت نموديم سحر دوشنبه هژدهم ماه مذکور باستنسهء (مرو) رسيديم مير رحمت عرضه جی رسيده دعا کرده صندوقچهء عالی را از نظر گذرانيد اوّل پکاه روز مذکور باستنسهء (بيرم علی) وارد گرديديم عقيدت درجه محمد سيد خواجه نورا تايی که از نجباء اهالی نور است آبا و اجدادش رؤسا و پيشوايان آن بلدهء طژّبه بود در لباس نيکنامی عمر بسر برده بودند مردم آن سر زمين خجسته آيين در بارهء آن طائفه حسن ظن و اعتقاد حسن داشتند در زمان حيات قبلکاه غفران پناه که بولايت نور و کرمينه در کمال فارغ بالی و سبکباری ميگذرانيديم خواجهء مذکور هميشه انيس و جليس و بهنگام سير و شکار رفيق و نديم بود و بهيچ وجه از ملازمت تقاعد نمينمود چون در آيين قدر دانی و قديم الخدمتی بر ديگران ترجح داشت بشيوهء استقبال نيز بر امثال و اقران خود تقدّم نموده اينجا رسيده شرف دست بوسی يافته دعا نمود باستنسهء مذکوره از بخارای شريف تيلگراف گرفتيم از آنجا روان شده بساعت سه بجارباغ خواجه مشهد رسيده از وگان پايان آمديم مردم بسيار زياده از حد شمار جمع آمده بودند مزوکانچيان بتليان (چارجويی) نيز ايستاده مزوک ميزدند از عملداران عسکريهء چارجويی پولکاونيک مسلوف پولکاونيک کوزمين Кузьмин, подполковник ادميرال کلان شوندهء عملهء پراخود و بيست نفر عملدار ديگر پيش آمده ملاقات نمودند از بخارای شريف امارت پناهان لايق الاشفاق ملا خالمراد بی اناق توپچی باشی مع دو بتليان عسکر موسوم بگوردی و يخشی بيک بی مع يکصد غلامان رکابی که در وقت عزيمت سفر فيروزی اثر از همين جا رخصت يافته بوطن خودها باز گشته بودند آمده شرف دستبوسی يافته دعا نمودند ازينجا سوار اسب شده آمده بچارباغ مذکور نزول فرموديم از اعيان و اشراف مردم بخارا از اهل علم و فضل و تجار و کسبهء معروف تقريبت سه صد نفر جمع آمده بوده اند که عز دستبوسی يافته نوکريهء چارجويی نيز همين جا بشرف دست بوسی مشرف گرديده دعا نمودند از نهاری طيّار شده هر کدام باندازهء قسمت بهره يافتند بساعت چار از چارباغ مذکور بيرون آمده اسب سوار بقورغان چارجوی داخل شده بقدر طاقت بشری بشکرانهء حافظ حقيقی جلّت آلاؤه قيام نموديم روز سه شنبه نزدهم ماه مذکور از بخارای شريف و از حکام و قضاة قورغانها عرضه ها رسيد که شکرانهء بسلامتی مراجعت نمودن ما و آسايش فقرا و خاطر جمعی برايا در آنها مندمج بود از مضامين مندرجهء آنها سرور بسيار حتصل گرديد مجدداَ شکرانها نموديم از گنيرال گبورناطر ترکستان و گنيرال گراف رستوف و گنيرال اديوتانت شيرمتوف و پولکاونيک پوت يات تيلگراف مبارکباد رسيد بتوسط تيلگراف جواب داديم از بلند درجه وايننی مينستر جواب تيلگراف فرستاده رسيد خورسند شديم بساعت يازده کليم نايب ايلچی و کرانش استنسهء کاگان بديدن آمدند اسفنديار تيلماج و پولکاونيک کلتين و کالليچ ايسکی ساوتنيک ايگناتوف و زمان بيک مترجم و دوختور پيسارينکه و نچالنيک دوکژان نيز آمده ديده مراجعت نمودند روز چارشنبه بيستم ماه مذکور از پولکاونيک وسيلوف تيلگراف مبارباد رسيد از گنيرال اوبروچوف و منيستر شيشکين و کراف کپنيست و منيستر گراف ورنسوف دشکوف و از نور چشمی وليعهد و از پولکاونيک ديمين جواب تيلگراف گرفته فرحمند شديم بساعت يازده مهماندار باشيان ايستات ايسکی ساويتنيک فيدروف و اسفنديار تيلماج و زمان بيک مترجم و دوختور پيسارينکه و دوختور قزان ايسکی بديدن آمدند هر کدام از آنها را دلجويی کرده خورسند نموده اوزاد کرديم بساعت دوازده پودپولکاونيک مسلوف سرامد عسکريهء چارجويی همراه نزده نفر از عملداران عسکريهء مذکوره آمده مبارکباد کرده مراجعت نمودند بساعت چار از عملداران نوکريهء بخارا دوصد نفر آمده شرف دست بوسی يافتند روز پنج شنبه بيست و يکم ماه بعملداران مذکور سروپا خرجی داده رخصت نموديم دعا کرده بوطن خودها باز گشتند بساعت يازده پولکاونيک کلان عسکريهء راه آهن همراه يکده نفر از عملداران عسکريهء مذکور برفاقت اسفنديار تيلماج و دوختور پيسارينکه آمده مراسم تهنيت را بتقديم رسانيده معاودت نمودند بنابر اقتضاء مودت و موافقت از خورسنديهای ما آنها نيز شادمان بودند که هر کدام جداگانه اظهار مينمودند روز جمعه بيست و دوم ماه مذکور که عيد اهل اسلام است بروز تولد اعليحضرت ايمپراطور مطابق افتاد بقانون دوستی و وفاق خهت مبارکبادی بجناب ايمپيرلطور اعظم و مليکهء معظمه و ناسليدنيک و گنيرال گبورناطور مملکت ترکستان تيلگراف زديم بساعت ده ايستات ايسکی ساويتنيک فيدوروف و زمان بيک مترجم آمده ديده از جانب گنيرال گبورناطر ترکستان که بواستهء تيلگراف بآنها تعيين نموده اند سلام رسانيدند از بخارای شريف غلامان يساوليّه و محرميّه آمده دعا نمودند ادا کردند صلوة جمعه بمسجد جامع متبرک که سابقا ذکر يافت آمده نماز جمعه را گذر اورده شد از مسافر و مجاور و شهری و روستايی جمعيت فراوان بود که همه دست برداشته بآواز بلند دعا مينمودند نحوی غلغله داشتند که از صداء آنها اسب ميرميد شکر گويان عبور نموده بارک بالا رفتيم بساعت دوز زمان بيک مترجم و دوختور پيسارينکه باز آمده پودرتچيیِ که از دروازهء شهر بخارا تا استنسهء کاگان راه درست کرده بود همراه آوردند ديده ملاقات کرده رفت درين روز از جناب شاهنشاه بامروّت تيلگراف خجسته عبارت رسيد از کمال شفقتی که دربارهء ما داشتند از سلامت بملک خود رسيدن شما خورسند شده شکرانه کرديم گفته اظهار نموده اند از مطالعهء آن زياده از حد و اندازه مسرور و فرخمند شده دعا نموديم زمان بيک مترجم فرامين جميع نشانهای بدولت روسيه داده شده را نوشته طيار کرده حاضر آورده دست مانده کرده داديم از گنيرال گبورناطر ترکستان تيلگراف رسيد روز شنبه بيست و سيوم ماه مذکور از جناب ناسليدنيک تيلگراف سلامتی و از دومين فرزند جناب ايمپيراطور اعظم (کيورکی اليکساندرويچ) کتابت فرخنده عبارت مبنی بر سلامتی و مشعر بر اظهار خورسندی رسيد مطالعهء آن مسرّت بخشيد از جناب شهرياری جواب تيلگراف مبارکبادی را گرفته مسرور شديم بساعت يازده پولکونيک کوزمين همراه يکده تفر عملدار برفاقت اسفنديار تيلماج و دوختور پيسارينکه و نچالنيک استنسهء دريای آمويه آمده ديده احوال پرسی کرده مراجعت نمودند بقيهء امروز و شب يکشنبه فارغبال و آسوده حال بوديم روز يکشنبه بيست و چارم ماه مذکور از مليکهء مکرمه ايپيراطوريتسه تيلگراف گرفته زياده خورسند شديم بعملداران روسيّه که بچارجوی استقامت دارند بيست و هفت عدد نشان طلا و نقره و هفت عدد ميدال داده شد بساعت سه زمان بيک مترجم و دوختور پيسارينکه بديدن آمده قدری مصاحبت کرده معاودت نمودند دوختور مذکور شخص هوشمند صاحب تميز با آداب بود در تشخيص امزجه و معالجه امراض حذاقت کامل داشت هر سال اواخر فصل شتا بماه حوت مارا آزارپا عارض ميگرديد مدت پانزده روز تا بيست روز گاها ازاينهم زياده دير ميکشيد نوعی شدت مينمود که مرور ممکن نبود امسال حضرت مسبّب الاسباب دواء اورا سبب رفع آن عارض گردانيد از ادويهء که ترکيب نمود قدری استعمال نموديم شکراً لله تبارک و تعالی با وجود سردی هوا در ولايت فطربورخ و اثناء راه از آن آزار آثاری پيدا نبود خود دوختور نيز ازينوجه شادمانيها داشت بل از غايت شادی در لباس خود نميکنجيد اکثر و اغلب بلکه علی الدوام بخدمت حاضر بوده آنقدر بما انس گرفته اکر ميسر ميبود لحظهء مفارقت را تجويز نميفرمود روز دوشنبه بيست و پنجم ماه مذکور بعد از دو ساعت از ظهر بعزم زيارت مزار فايض الانوار حضرت حيدر کرار صاحب دلدل و ذوالفقار شاه مردان شير يزدان مرتضی علی کرم الله وجهه ازراک بيرون آمده بروضهء مبارکه و حظيرهء متبرکه رسيده زيارت نموده از روح پرفتوح آن بزرکوار استمداد و استعانت نموده از حاضرين آنمکان ملائک پاسبان که از معتکف و مقيم مريض و سلام اشخاص فراوان بودند دعا گرفته بازگشته بقورغان آمديم از آدمان ايستات ايسکی ساويتنيک فيدروف بدو نفر نشان نقره و بدو نفر ديگرآن ميدال نقره بخشيده شب را بفراغت گذرانيديم اوّل پکاه سه شنبه بيست و ششم ماه مذکور عازم بخارای شريف گرديده قبل از طلوع آفتاب پا در رکاب گذاشته از قورغان چارجوی بيرون آمده بجارباغ خواجه مشهد رسيده فرود آمديم بنا بر بعضی مهمّات ضروريّه قدر يکساعت بل زياده توقف افتاد قبل از چار ساعت و نيم از نصف نهار بوگان در آمده راهی شده باستنسهء (چارجوی) آمديم جمعيت مردم فراوان بود سودا کريهء روسيّه برسم عزت داری بيک لعلی نقره نان و نمک حاضر آوردند از آنجا کالسکه نشسته روان شديم طرفين جاده عسکريهء پياده از دولت روسيّه بنظام ايستاده بودند گذشته بايلچی خانهء چارجوی نزول نموديم پولکاونيک مسلوف بجلو عمارت مع دو نفر عسکر حاضر بودند مزوکانچيان مزوک ميزدند بچوتنی قراول که بزکون روسيّه دلالت بر کمال اعزاز و احترام مينموده است گذاشته اظهار مودت و موافقت نموده بودند ملتفت گرديده احوال آنهازا پرسيده داخل ايلچی خانه شديم عسکريهء که بالای راه ما بنظام ايستاده بودند باز بهمان وتيره از نظر گذشته قدر يک ساعت استراحت نموده بيرون شده بدو کزرمهء عسکريهء آنجايی در آمده آنهارا ديده پرسش حالات نموده بکالسکه سوار شده بوکزال آمديم قبل از دو نيم ساعت از نصف روز بوگانها در آمده جابجا شده براه در آمده باستنسهء (فرب) رسيده قدر ده دقيقه مکث نموده گذرا شديم باستنسهء (خواجه دولت) پنج دقيقه توقف نموده در گذشته باستنسهء (قراکول) آمده پانزده دقيقه قرار گرفته راه پيما شده باستنسهء (يکّه نوت) پنج دقيقه و باستنسهء (مرغک) ده دقيقه ايستاده روانه شده بساعت سه باستنسهء (کاگان) رسيديم عسکريهء بخارای شريف استقبال نموده دعا کردند از عسکريه و رعيه جمعيتی بود که بهر طرف تا چشم کار ميکرد آدم مينمود شمار آنهارا جز علام الغيوب سريع الحساب ديگری نميدانيست از عسکريهء روسيه اينجا نيز بچوت نی قراول حاضر بود احوال آنهارا پزسيده از وگان بيرون آمده کالسکه نشستيم کزرمهء سربازيه اينجا بوده و ساير عمارات روسيّه بنا کرده را کلية گردش نموده تماشا کرده آمده بزکواة خانهء دولت بخارا فرود آمديم محتسب دار الفاخره و سر کردگان شرف دست بوسی يافته دعا نموده از دعاگويان و غلامان بخاری از منصب دار و راتبه خوار تقريبا چارصد نفر بطريق استقبال منظور شده دعا نموده بسلامت رسيدن ما شکرانه ها کردند بساعت چار بيرون آمده کالسکه سوار شده براه در آمديم مردم تماشايی هر جا هر جا فوج فوج و خيل خيل صف کشيده منظور ميشدند دعاها گرفته بساعت چند بچارباغ عالی مسمی به (شيربدن) که بنظر بعضی از دوستان رسيده در خوبی و طراوت نمونهء باغ ارم و قصر خورنق است برخی از مهمانانی که از طرف دولت روسيه رسيده اين منزل مينومشاکل را ميديدند مطبوع و مستحسن شماريده بخوبی آن اعتراف مينمودند وارد شده نزول فرموديم اينجا علما و مفتيان بلدهء فاخرهء بخارا بهزّ ملاقات معزز گرديده دعا نمودند بشکرانهء واجبی قيام نموده شب را بخوشی و خرمی گذرانيديم روز چارشنبه بيست و هفتم ماه مذکور اوّل پکاه اسب سوار از چارباغ مذکور بيرون شديم ازينجا تا ارک عالی تقريبا نيم فرسخ مسافت است تمامی راه درون و بيرون شهر از مزارع و کاسب مسافر و مجاور صغير و کبير برنا و پير هجوم آورده غلغلهء داشتند آواز ها بلند کرده بصدق تمام دعا ميکردند و شکرانه مينمودند کثرت آنها بمرتبهء بود که در بازگشت هيچ سفری اينمقدار جمعيت بنظر نرسيده بود ما نيز شکرانه ها کرده طرف آنان ملتفت شده دلجويی نموده حمد گويان در کمال خوشحالی بساعت مسعود بارک عالی بر آمديم شريعت و صدارت و امارت پناهان ملا مير بدر الدين قاضی کلان ترسون خواجهء صدر سر کرده ملا جان ميرزا بی پروانچی سرکار خاصهء شريفه دولت شابی سر کرده بعزّ ملاقات فايض گرديده دعا نمودند مشايخ و مدرسان پيش قدم و وظيفه برانی که موافق فرموده بمهمّ صلوات خوانی و صحيح خوانی اشتغال داشتند منظور شده بدعا گويی و ثنا خوانی ترنّم فرمودند شکرانها مر خداوند بی همتارا که بندهء نيازمند درگاه خودرا از بحر و بر سالما و غانماً بمقر دولت و مرکز خلافت رسانيد مدت سفر از زمان خروج تا هنگام دخول هشتاد و هفت روز بود کسانيکه درين سفر بهجت اثر بخدمت ما نامزد بودند از دولت عليه شهرياری گنيرال ليتنانت پرتسينکا گنيرال نای اشتاب پولکاونيک پوت يات گنيرال نای اشتاب پود پولکاونيک وسيلوف و از محکمهء خارجيه نادويرنی ساويتنيک شيلنکوف و پروچيک اسرادانوف و از طرف منيستر دربار پولکاونيک اسروان ايسکی ودو نفر ديکر و از طرف گنيرال گبورناطر ترکستان ايستات ايسکی ساويتنيک فيدوروف و اسفنديار تيلماج و زمان بيک مترجم و کپتان بلاف و دوختور پيسارينکه و دوختور قزان ايسکی که ازاين شش نفر بعمارت مهماندار باشيان تعبير ميرفت اين نامبردگان همه در غايت آگاهی و هوشياری در ليل و نهار خواه وقت مرور خواه زمان قرار آماده و مستعد بوده خدمات مرجوعه را بصدق دل و جبهه کشاده بتقديم ميرسانيدند از حقيقت شيئی يا مکانی استفسار مينموديم دفعةً بزمان خوش جواب باصواب ميدادند از اندک وبسيار چيزی که سوراغ ميفرموديم فورا بلا تأخير و انتظار مهيّا نموده بحضور مياوردند عمدا يا خطاءً امری که خلاف طبع باشد از آنها صدور نيافت و بهيچ وجهی از وجوه تساهل و تن آسايی را تجويز نفرمودند دقيقهء از دقايق آداب ورزی و نيکو خدمتی را فرو نگذاشتند روزی چند از راحت و آسايش خودها در گذشته دل بدست آوردند از مجموع اينان خورسنديم در کمال خورسندی و رضا منديم منتهاء رضا * حمد لله تعالی بتأييد موجد عالم و اعانت دولت شاهنشاه با کرم سفر پر ثمر بخير و خوبی و فرخی و فيروزمندی در سنهء يکهزار و سه صد و ده هجری مطابق يکهزار و هشتصد و نود و سه مسيحی بانجام رسيد و باختتام آنجاميد و خورسنديهای بی اندازه حاصل گرديد تذکاراً للخاطر تحرير يافت سنه ١٣١٠

بعون تعالی و کرمه طبع اين روزنامهء ناميه و سياحتنمای ساميهء اعليحضرت امير بخارا سيد عبد الاحد خان بخدمت تصحيح خادم العلم ببلدة قزان ملا عالم جان بن محمد جان ١٤ شعبان سنه ١٣١٢